шпор контр качества Жадыра

Шикізатты кіруге арналған бақылауға үлгілерді алу және дайындауды түсіндіріңіз.

иже алынса, онда өнімнің барлық партиясын брактайды. Қайталанған сынақтың нәтижелері соңғы болады және барлық партияға таратылады. Шикізатты анализге дұрыс іріктеу және дайындау маңызды орын алады. Сынаққа шикізаттың орташа сынамасын – жалпы массадан алынған және құрамы өнімнің орташа құрамына сәйкес келетін материалдың мөлшерін ұшыратады. Материалдардың орташа сынамасын іріктеу әдістемесі біріншілік және зертханалық сынамаларды қамтиды. Зертханалық сынаманы біріншіліктен ұсақтау, араластыру және қысқарту арқылы алады.

Біріншілік сынама үшін шикізатты (ұнтақ, гранулалар, кесектер) тараның әр түрлі жерлерінен – материалдың жоғарғы, ортаңғы және төменгі қабаттарынан шамалап бірдей мөлшерде алады. Контейнерлер мен цистерналардан сынаманы тараның биіктігі бойынша кем дегенде үш жерден алады.

араластырады. Одан әрі арнайы операция – қысқартуды жүргізіп, құрамы бойынша біріншілік сынамаға сәйкес келетін зертханалық сынама алынады.

Сынаманы қысқартудың кең тараған әдісі – квартование. Сынаманы түзу бетке конус түрінде үйеді. Содан кейін конустың шыңына тігінен жұқа тақтайшаны қояды, осы тақтайшаны конустың осі бойынша айналдыра отырып, конусты дискке айналдырады. Әрі қарай дискті квартованиеге ұшыратады: төрт бірдей секторға бөледі. Қарама-қарсы екі секторды жойып, қалған екеуін араластырады және қажет болса, квартование операциясын ГОСТ бойынша қажетті массаға дейін қайталайды.

Алынған жалпы сынаманы таза, құрғақ, тығыз жабылатын металл немесе шыны құтыға немесе полиэтиленді пакетке салады. Тараны шикізатты өндіруші-зауыт атауымен, өнімнің атауымен, партия нөмірімен және сынаманы іріктеген күн белгіленген этикеткамен жабдықтайды. Зертханалық сынамаларды жалпы сынамадан сарқу арқылы іріктейді. Бұл кезде сынаманы ағаш немесе металдан жасалған бетте диск түрінде тегістейді және бірнеше перпендикулялы қатарларға бөледі. Одан әрі сынаманы ортасынан шахмат ретімен іріктейді.

Қайталанатын нәтижелерге қол жеткізу мақсатында шикізаттың қасиеттерін анализдеу кезінде материалдың сынамаларын сынақтың алдында кондиционирлеуге ұшыратады, яғни белгілі бір температурада және ауаның салыстырмалы ылғалдылығында бөлмеде немесе арнайы камерада ұстайды. Үлгілерді ұстау уақыты мен ұзақтығы материалға байланысты ГОСТ-тармен және ТЖ-мен регламенттеледі.

Полимерлі материалдардың сапа көрсеткіштерін бақылауды атаңыз.

Өнім сапасы – бұл оны қолдану жағдайына сәйкес жарамдылық шарттарына жауап беретін қасиеттерінің жиынтығы. Өнім сапасының сандық көрсеткіші оның қасиетімен сипатталады.

Өнімнің сапа көрсеткіші (ӨСК) – оны қолдану және өндіру шарттарын қарастыратын бір немесе бірнеше қасиеттерінің сандық жиынтығы.

Полимерлі материалдарды (ПМ) өңдеу технологиясында кең ауқымды номенклатура (ӨСК) қолданылады.Бұл көрсеткіш арқылы бастапқы шикізат пен материалдардың сапасының нормативті техникалық құжатқа сәйкестігін бағалайды, олардың техникалық бағытын болжайды, сонымен қатар, белгілі бір берілген қасиеттер жиынтығы бар өнімдер алудың мүмкіндігін анықтайды.Өнім сапасының көрсеткіштері мынадай болуы мүмкін:

біртекті (бір ғана қасиетін көрсететін),

кешенді (бірнеше қасиет көрсететін):

анықтағыш (сапасына қарап шешім қабылдайды);

кеткен қатынасымен анықталады) болып бөлінеді.

Практикада ӨСК-ны анықтау үшін төмендегідей әдістер қолданылады:

өлшеу әдісі, ол техникалық өлшеуіш заттарын қолданумен алынған мәліметке негізделген.

есептеуіш әдісі, ол өнім параметрлеріне тәуелді сапа көрсеткішінің теориялық және эксперименттік тәуелділіктерінің негізінде жасалады.

органолептикалық әдіс бұл сезу мүшелерінің сезгіштігіне негізделген.

эксперттік әдіс ол эксперттердің шешіміне негізделген.

социологиялық әдіс – бұл тұтынушылардың сараптамасына негізделген әдіс.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Өңделетін полимерлерге және бұйымның қасиетіне дисперстіліктің әсерін түсіндіріңіз.

Өңдейтін құралдардың бөлшектерінің беріктілігі және тұрақтылығы алынған бұйым сапасы көбінесе шикізаттың түйіршіктерінің құрамына тәуелді.

тығыздығының және шикізаттың сусымалдылығының тұрақсыздығына тәуелді.

ден тұрады. Әдетте, жеке түйіршіктер өлшемдері бойынша 30-40%-ға ғана ерекшеленеді. Кейде дисперстелген материалда бірнеше түйіршіктен тұратын (кесілмеген түйіршіктер) ірірек бөлшектер және өте майда бөлшектер болады, бірақ олардың мөлшері аз (3-4%) болады.

Алынған өнімдердің сапасы шикізаттың дисперсті құрамына тәуелді: дисперстік құрамның біртексіздігі шикізаттың себілмелі тығыздығы мен сусымалылығының тұрақсыздығына әкеледі, ал бұл өз кезегінде материалды дозалаудың дәлдігі мен ұзақтығына, бұйымның тығыздығына, беріктілігіне және тұрақтылығына әсер етеді. Монодисперсті материалдарға ерекше көңіл бөлінеді.

артады. Пресс-ұнтақтың дисперстік құрамы өзгергенде бұйымдардың диэлектрлік қасиеттері өзгермейді.

Полимерлі жабындыларды алуда ұнтақ бөлшектерінің формасы мен өлшемдері маңызды болып табылады. Сфера тәрізді бөлшектердің ішкі үйкелу коэффициенті аз және оңай электрленеді. Ұнтақ бөлшектерінің өлшемдері азайған сайын материалдың жылуөткізгіштігі артады.

Демек, өңдеудің кез келген әдісінде бөлшектерінің өлшемдері біртекті шикізатты қолдану тиімді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4.Сусымалдылық. Сусымалдылықты бағалау әдістерін ашыңыз.

риалдың түсуге қажетті уақытпен немесе воронкадан ағу жылдамдығымен сипатталады.

Полимердің сусымалылық қасиетіне:

Бөлшек аралық әрекеттесу

Тығыздығы

Түйіршіктелген құрамы әсер етеді.

Монодисперсті ұнтақты және сфералық түрдегі бөлшектердің сусымалылығы жақсы болады. Себебі, олардың ішкі үйкеліс коэффициенті төмен және иілу тығыздығы жоғары болады.

Полидисперсті ұнтақтар бөлінуге бейім нәтижесінде, материал тығыздығы мен сусымалылығы көлем бойынша біркелкі болмайды.

Жұқа дисперсті ұнтақтардың сусымалылығы аз болады. Ол ұнтақ бөлшектер бетінің сорбциялық қабілетінің жоғарылауы және қоршаған ортадан ылғалды оңай сіңіргіштігімен байланысты. Материал бөлшектерінің өлшемі белгілі бір өлшемге дейін (3-3,5мм) сусымалдылығы артады.

баурайының шынайы бұрышы, опырылу бұрышы, сырғу бұрышы және т.б жатады.

анықтау үшін сусымалы материалдың горизонтальды бетке конусты төбеліп қылып төгіп, түзілген бұрыш пен осы конустың негізінің арасындағы бұрышты айтады (α). Неғұрлым сусымалылық жоғары болған сайын баурайының шынайы бұрышы кіші болады. Ұнтақты полимерлі материалдың баурайының шынайы бұрышы 30-50ºС аралығында. Сусымалдылығы жақсы материалдың баурайының шынайы бұрышы 40-тан төмен.

 

биіктігі

диаметр

.

.

болады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Полимерлі материалдарды идентификациялау жолдарын атаңыз.

ұқсастығын басқа бір танымал қосылыспен алдын ала таңдап алынған белгілерімен анықтау.

Полимерлерді жүйелі идентификациялау үшін 7 топқа бөледі және әр топты иденфикациялайды:

суда еритін полимерлер;

логен топтары бар полимерлер

құрамында азот топтары бар полимерлер

фенол негізінде алынған полимерлер (ыдырағанда өнімдерінде фенол бар)

күрделі эфир топтары бар полимерлер (сабындану, коэффициенті 100 мг/г немесе карбон қышқылдарына сапалық реакция)

жәй эфирлі полимерлер (ыдырағанда өнімдерінде альдегидтері бар немесе Либерман-Шторх-Моравский сынамасы (проба))

көмірсутектер негізіндегі полимерлер.

Жоғары молекулалық қосылыстар (ЖМҚ) қатарына жатқызу.

Бұл жағдайларды келесі қасиеттері бар заттар ғана қанағаттандыра алады:

ерітіндінің тұтқырлығы еріткіштің тұтқырлығына қарағанда 20 есе артық болады және концентрацияның барлық диапазонында ерітіндінің тұтқырлығы еріткіштің тұтқырлығына қарағанда 13-15 ретпен өзгереді);

б) қалыпты және температураны көтерген жағдайда үлкен және қайтымды жоғары эластикалық деформацияға қабілетті;

в) сәйкес механикалық әсерлерден анизотропты, төзімділігі жоғары талшықты құрылымдар мен қабыршақтар түзіледі;

г) ерітінділерде ісінеді.

Бұл белгі бойынша идентификациялау кәдімгі органикалық заттарды химиялық талдаудан еш өзгешілігі жоқ. Идентификациялаудың ең негізгі элементтерінің бірі – ЖМҚ формуласын анықтау болып табылады. Бұл міндетті орындау үшін шартты түрде келесі этаптарға бөлеміз: бастапқы сынақ; элементтік талдау; химиялық сынақ; макромолекуланың негізгі тізбегінің химиялық құрылымын анықтау.

Физикалық сипаттама (балқу, шынылану және жұмсару температуралары, тығыздығы, сыну көрсеткіші) көп жағдайларда шекті құндылыққа ие. Мысалы балқу мен жұмсару температурасы үлгінің термиялылығына дейінгі жағдайына, шынылану температурасы – оны анықтау әдісіне, тығыздығы – фазалық жағдайына, ретті және ретсіз аймақтарының сандық қатынасына тәуелді

және т.б. сапаларды қолдана отырып ажыратады.

. Егер зерттейтін қосылыста хлор, азот, күкірт және т.б. элементтер болмаса (көміртегі, сутегі және оттегінен басқа) сабындану санымен (числом омыление) анықтау керек. Кейбір модифицирленген және табиғи полимерлер үшін қышқылдық санды, ал спирттер үшін тобы бар полимерлер үшін ацетильді санды қолданады.

Бастапқы макромолекула тізбегінің құрылымын анықтаудағы химиялық әдістер, яғни макромолекуланың ыдырауы (гидролитикалық ыдырау, пиролиз, ионданушы сәуленің әсері) және алынған өнімнің әрі қарай идентификациясына негізделген.

лігін сипаттау керек.

Полимердің тігілгенін көрсететін сапалы көрсеткіш болып, тек оның кей еріткіштерде мүлдем толық еріп кетпей, ісіну қабілеті ғана жатады. Бірақ та мұндай қасиет көрсететін, бірақ торланбаған полимерлерге, яғни күшті молекулааралық әрекеттескен полимердің физикалық түрлері бар (мысалы диполь-дипольді, ион-ионды).

Бұл полимерлердді идентификациялауда ең маңызды сипаттамалардың бірі.

 

 

Температуралық сипаттамалар және термотұрақтылықтың маңызың көрсетіңіз

Полимерлердің бір физикалық күйден екіншісіне ауысуы, осы ауысулардың ерекшеліктері, сонымен қатар полимерлердің термотұрақтылығы осы материалдарды өңдеу процестерінде маңызды рөл ойнайды. Себебі бұл сипаттамалар алдын ала қыздыру және пластикация сатысында және қалыптау мен салқындату сатыларында полимердің күйін анықтайды. Шынылану және жұмсару температуралары бойынша алдын ала кептіру мен қыздыру температураларын таңдайды және бұйымдардың жылутұрақтылығын бағалайды.

лану дәрежесін және соған байланысты құймалы және экструзионды бұйымдардың анизотропиясын арттырады. Кейде термиялық ыдырау дайын бұйымдардың бетінің қараюы мен көбіктердің түзілуіне алып келуі мүмкін. Термодеструкция бұйымдардың беріктілік қасиеттеріне кері әсер етеді.

Термодеструкция нәтижесінде үлдіртүзілудің температурасы мен уақыты төмендейді, жабындылардың физика-механикалық қасиеттері, кейде сәндік қасиеттері нашарлайды.

 

 

 

 

 

 

спектрлік талдаудың маңыздылығын ашып көрсетіңіз

концентрациясын анықтайды. Мұнан кейін, алынған спектрге аналитикалық түрғыдан объективті және субъективті әдіспен бағалау жүргізіледі. Объективті әдістерді тура емес және тура деп бөледі. Біріншісіне - спектрографиялық, екіншісіне - спектрометрлік әдістемелерді жатқызуға болады.. Эмиссиялық спектрлік талдаудың негізгі артықшылығы - көптеген элементтерді табуда айтарлықтай күрделі жабдықтың болмауы, жақсы таңдаушылық пен талдаудың тез орындалуы және көп элементті бір мезгілде анықтау. Ал әдістемедегі негізгі шектеулер атомдану мен қоздыру процестерінің бөлінбеуімен, пайдаланған қоздыру көзінің типімен байланысты. Төменгі температуралы көздерді пайдаланғанда жоғары қыздыру энергиясы бар көптеген элементтер жеткілікті дәрежеде коздырылмайды, осы уақытта жоғары температуралы көздерді пайдаланғанда біршама фон және спектрдің күрделігі жоғары шешіммен спектрометрлік жүйені қолдануды қажет етеді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

=0.1 нм) кезіндегі сәулеленудің шағылысу центрлерімен –атомдардың электронды бұлттарымен –шағылысудан алынған дифракционды суреттің анализі жатыр. Рентгеноқұрылымды анализ әдісі кристалды құрылымның (атомдардың координаттарын, байланыс ұзындықтарын, валентті бұрыштарды және т.б.) барлық бөлшектерін анықтауға мүмкіндік береді. Полимерлерді аз бұрышта рентгенография арқылы зерттейді. Бұл әдіс полимердің кристалдану дәрежесін анықтау үшін кеңінен қолданылады. Кристалдану дәрежесін рентгенография арқылы зерттеу деп кристаллиттердің жиынтық шағылысуының аморфты және кристалды аймақтардың жалпы шағылысуының қатынасын айтады. Ол үшін аморфты эталонды үлгі, кристалды эталонды үлгі және кристалдылығы белгісіз полимерлі үлгі үшін шағылысу интенсивтіліктерінің қисықтарын бөлек зерттейді.Кристалдану дәрежесін келесі формула арқылы есептейді:

I

Полимердің құрылымын зерттеуде бұл анализ әдісін қолдану полимер әдетте полимердің аморфты затта таралған кристалды аймақтан тұратынымен күрделендіріледі. Ол кең бұлдыр фонда кристалды заттың рентгенограммын алуына әкеледі. Мұндай рентгенограммды анализдеу арқылы кристалды фазаның пайызды мөлшерін анықтауға мүмкіндік береді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Реактопласттардың аққыштығы және қатаю жылдамдығын түсіндіріңіз.

Реактопластардың аққыштығы ГОСТ 5689-79 және ГОСТ 9359-80 бойынша Решиг пресс-формасында анықтайды (1-сурет). Пресс-форма 4-жылытылатын аймақ(обойма), оған 2-стақан мен жартылай матрица 3 орнатылады. Материал 7,5 г өлшендіні тексеру кезінде алдымен таблетка түрінде престейді диаметрі 28 мм 50 қысымда және де температура 20±5°C. Таблеттелінбеген материалдарды да өлшеуге болады. Өлшендіні 143±2°C алдымен қыздырылған пресс-форманың камерасына енгізіп, пресс-форманы қабыстырады 30±2,5 МПа және 3 минут ұстайды. Материалдың матрицаға енгізуінен бастап керекті қысымға жету аралығы 20 с аспауы керек. Форманы ұстау уақыты аяқталған соң оны бөліп бөлме температурасына дейін суытады.

.

Пуансон; 2- стақан; 3- жартылай матрица; 4- обойма.

өлшемі болып табылады. Осы екі көрсеткіштің ортақ мәні алынады. Пресс-материалдың аққыштығы: фенопластар үшін 35-180 мм, аминопластар үшін 50-160 мм, талшықтар үшін 20-120 мм болған жағдайда қайта өңдеуге жарамды болып саналады.

Түбінің қалыңдығы 4.5 мм болатын стандартты конусты стакандарды пресстеген кездегі шыдау немесе ұсталу уақыты қату жылдамдығының өлшемі болып табылады. Пресс форманы (2 - сурет) пресске орналастырып, қыздырады.

 

Престеу кезіндегі ұсталу уақытын анықтауға арналған пресс форма

1 – пуансон; 2 – матрица; 3 – ығыстырып шығарғыш(выталькиватель)

және ұсталу уақыты 80 – 90 с кезінде престейді . Ұсталу не шыдау уақытын , қысымның қажетті мәніне жеткеннен бастап есептейді. Ұсталу уақыты кезінде пресстелген стаканның бүйір беті мен түбінде ісіну байқалмау керек.

2 мм диск тәріздес бұйымдар қолданылады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Түйіршікті құрам. Түйіршікті құрамды електі талдау әдістерінің маңыздылығын көрсетіңіз.

ден тұрады. Әдетте, жеке түйіршіктер өлшемдері бойынша 30-40%-ға ғана ерекшеленеді. Кейде түйіршіктелген материалда бірнеше түйіршіктен тұратын (кесілмеген түйіршіктер) ірірек бөлшектер және өте майда бөлшектер болады, бірақ олардың мөлшері аз (3-4%) болады.

Алынған өнімдердің сапасы шикізаттың түйіршіктік құрамына тәуелді: түйіршіктік құрамның біртексіздігі шикізаттың себілмелі тығыздығы мен сусымалылығының тұрақсыздығына әкеледі, ал бұл өз кезегінде материалды дозалаудың дәлдігі мен ұзақтығына, бұйымның тығыздығына, беріктілігіне және тұрақтылығына әсер етеді. Монодисперсті материалдарға ерекше көңіл бөлінеді.

Бөлшектердің өлшемдерінің азайған сайын пресс бұйымдардың беріктілік көрсеткіштері және тығыздығы артады. Пресс-ұнтақтың түйіршіктік құрамы өзгергенде бұйымдардың диэлектрлік қасиеттері өзгермейді.

Полимерлі жабындыларды алуда ұнтақ бөлшектерінің формасы мен өлшемдері маңызды болып табылады. Сфера тәрізді бөлшектердің ішкі үйкелу коэффициенті аз және оңай электрленеді. Ұнтақ бөлшектерінің өлшемдері азайған сайын материалдың жылуөткізгіштігі артады.

Демек, өңдеудің кез келген әдісінде бөлшектерінің өлшемдері біртекті шикізатты қолдану тиімді.

Ұнтақтәрізді және түйіршіктелген полимерлі материалдар бөлшектерінің мөлшерін және фракционды құрамын анықтау үшін көптеген эксперимантелды әдістер қолданылады:

електі (бөлшектер өлшемі 0,06-10 мм);

микрометриялық (бөлшектер өлшемі 0,001-0,06 мм);

седиментациялық (бөлшектер өлшемі 0,001-0,01 мм).

Бұл әдіс материал үлгісін ұяшықтары әр түрлі електер жинағынан өткізу арқылы фракцияларға бөліп және әр електе қалған қалдығын анықтаумен шектеледі.Елеуден кейін қалған қалдық барлық массаның 1% құрау керек.Материалдың мөлшерін анықтау үшін еленген құрамды ұяшықтары кіші електен өткізеді, солай бірнеше рет қайталайды.Електі талдау нәтижелері бойынша гистограмма тұрғызады (бөлшектердің мөлшері бойынша орналастырудың диференциалды қисығы) немесе бөлшектердің орташа өлшемін формула бойынша есептейді:

Мұндағы:

- бөлшектердің орташа диаметрі, мкм;

фракцияның массасы, г;

фракцияның бөлшектерінің диаметрі, мкм.

Електі анализ оңай және жылдам әдіс болғанмен, шынайы бөлшектер өлшемін бермейді.Себебі електен ұзындығы еніне қарағанда үлкен бөлшектер өтіп кетуі мүмкін.

 

 

. Микрометриялық және седиментациялық әдіс арқылы түйіршікті құрамды талдау жолдарын ашыңыз.

Полимерлі материалдардың түйіршікті құрамы (кейде фракциялық құрамы деп те аталады) материалдың жалпы массасына шаққандағы пайызбен көрсетілетін жеке бөлшекетрдің өлшемімен және өлшемдері әр түрлі бөлшектердің (фракциялардың) құрамымен сипатталады. Түйіршіктелген полимерлі материалдар формалары және өлшемдері шамамен бірдей бөлшекетреден тұрады. Әдетте, жеке түйіршіктер өлшемдері бойынша 30-40%-ға ғана ерекшеленеді. Кейде түйіршіктелген материалда бірнеше түйіршіктен тұратын (кесілмеген түйіршіктер) ірірек бөлшектер және өте майда бөлшектер болады, бірақ олардың мөлшері аз (3-4%) болады.

Ұнтақтәрізді және түйіршіктелген полимерлі материалдар бөлшектерінің мөлшерін және фракционды құрамын анықтау үшін көптеген эксперимантелды әдістер қолданылады:

електі (бөлшектер өлшемі 0,06-10 мм);

микрометриялық (бөлшектер өлшемі 0,001-0,06 мм);

седиментациялық (бөлшектер өлшемі 0,001-0,01 мм).

Бұл әдістің електі анализге тән кемшіліктері жоқ: сынақ кезінде бөлшектердің механикалық бүлінуі болмайды.Алайда микрометриялық әдістің өзінің кемшіліктері бар:

Микроскоптан бөлшек көлемін сипаттайтын үш өлшемнен екеуін ғана анықтауға болады;

Микрометриялық анализ електіге қарағанда уақытты ұзақ қажет етеді, себебі гистограмманы тұрғызу үшін

өте көп бөлшектерді өлшеу қажет (1000 шақты);

Микроскоппен жұмыс істей алатын білікті маман қажет.

Газда немесе сұйықтықтарда өлшенген қатты бөлшектердің өлшеміне және дисперсиялық ортаның тығыздығына тәуелді ауырлық күшінің әсерінен шөгуіне негізделген (Стокс заңы).Седиментациялық анализдің бірнеше түрі белгілі (оптикалық, пипеткалы, салмақтық, және т.б.), бірақ полимерлерді қолданғанда седиментациялық турбидиметрия әдісі қолданылады. Өлшенген бөлшектердің шөгуінің жылдамдығын колориметр-нефелометрде өлшейтін суспензияның оптикалық тығыздығының өзгеруімен анықтайды. Суспензия бөлшектерінің радиусын келесі формуламен есептейді:

Мұндағы:

r – бөлшектердің радиусы, мкм;

с;

h – кюветадағы зерттелетін сұйықтық қабатының биіктігі, м;

g – еркін түсудің үдеуі, с;

.

Алынған нәтижелерден бөлшектердің өлшемі бойынша таралу қисығын тұрғызады.

 

 

 

 

 

 

 

Көлемдік сипаттамалар. Үйілу тығыздығы мен меншікті көлем мақсатын ашыңыз.

Көлемдік сипаттамалар термині ұнтақтәрізді және түйіршіктелген шикізаттың келесі қасиет көрсеткіштерімен сипатталады:

 

Барлық сусымалды материалдардың негізгі сипаттамасына тығыздығы жатады.

дене массасының осы дененің бөлшектер арасындағы қуыстары мен кеуектері есептелмейтін, сығылған күйіндегі көлеміне қатынасы. Шынайы тығыздық – өзгермейтін, тұрақты физикалық шама.

сипатталады. Әр түрлі сусымалы материалдардың үйілу тығыздығы деп, анықталған көлем бірлігінде бос үйілген күйіндегі ұнтақ мөлшерін (сусымалы өнім) атайды.

Үйілу тығыздығы келесі формуламен анықталады:

ыдыс

;

, кг;

.

:

;

;

;

.

қалыпталған күйдегі иатериал тығыздығының шикізаттың себілмелі тығыздығына қатынасымен сипатталады.

Ұнтақтәрізді және түйіршіктелген полимерлі материалдардың көлемдік сипаттамалары мына жағдайларға тәуелді:

Жеке бөлшектерінің тығыздығы мен формасына

 

өскен сайын материалдардың себілмелі тығыздығы артады. Себебі, полимерлі материалдардағы ылғал бөлшек кеуектерінде жиналып, шикізаттың нығыздалуы жүреді.

 

 

 

 

Полимерлі материалдарды ылғалдылық және ұшқыш заттардан сақтау

Шикізат құрамындағы ұшқыш заттар мен ылғалдың болуы, оның маңызды қасиеттерінің бірі, оларды бағалау көптеген полимерлер үшін ГОСТ пен ТШ көрсетілген. Заттарда болатын ылғалдылық кристаллизацияланған, химиялық байланысқан, гигроскопиялық болуы мүмкін, олардың саны заттағы бу қысымы мен ауаның салыстырмалы ылғалдылығына байланысты. Полимерлі материалдарда ылғал мен ұшқыш заттардың болуы олардың технологиялық қасиеттеріне теріс әсер етеді. Сондықтан да оларды сақтағанда және тасымалдағанда герметикалық тара қолданған жөн, ал шикізатты өндіріске бермес бұрын, оның стандарттағы көрсеткіштерге сай екендігін тексеру қажет.

Ылғал мен ұшқыш заттарды анықтау әдістері.

Стандарт ретінде полимерлі материалдың ылғалдылығы мен ұшқыш заттарды анықтауда бірнеше әдістер қолданылады.

кептіру ұзақтығы көптеген полимерлерде стандарттарда көрсетілген. Егер құрғату уақыты көрсетілмесе бюкстерді 100-110-та тұрақты массаға жеткенше құрғатады., яғни соңғы 30 минуттан кейінгі екі өлшеудің арасы 0.0002г -нан аспау керек. Құрғатудың температуралық режимі термометрмен бақыланады.

Құрғату аяқталғаннан соң бюкстердің қақпағын жауып, бөлме температурасына дейін кальций хлоридімен күйдірілген эксикаторларда суытады. Сосын бюкстерді қайта өлшейді.

Ұшқыш және ылғал заттардың болуын келесі формуламен өлшейміз:

Сынақтың қорытындысына үш рет өлшенген нәтиженің орташа арифметикалық шамасын аламыз. Нәтижелер арасындағы айырмашылық 0.3% астау керек. Ылғал мен ұшқыштықты анықтаудағы бұл әдіс қарапайым болып табылады, бірақ оның кемшілігі тым көп уақыт жұмсалатындығында.

20-40 ретке аз уақытта қолданылады. Қолданылатын аппараттар мен ыдыстар: 500 Вт қуаттылығы бар инфрақызыл лампа, зертханалық автотрансформатор , 60-100мм диаметрлі төменгі шашкалар қақпақтарымен, эксикатор, аналитикалық таразы. Сыналатын материалдың сәулеленуі төменде көрсетілген құрылғыда жүргізіледі. Жұмысты қараңғы көзілдірікпен жүргізген жөн.

1-инфрақызыл лампа, 2-штатив, 3-жылжыма, 4- металдық бет немесе асбест

Зерттеуді келесідей түрде жүргізеді. Алдын ала тұрақты массаға дейін өлшенген чашкаға шамамен 10 г сыналатын материалды құйып, қақпағын жауып 0.0002 дәлдікпен өлшейді. Сосын қақпағын ашып, өлшендісі бар чашканы жарық шеңберінің орталығына орналастырады. Лампаны алдын ала 10 минуттай қыздырады. 100-110С температурада жүреді.

Ылғалдық пен ұшқыш заттардың мөлшерінде төмендегі формуламен анықтаймыз:

Бұл әдіс басқа әдістермен анықтау мүмкін емес немесе қиын болғанда туындайды. Фишер әдісі арқылы әртүрлі заттардағы кез келген су мөлшерін тез әрі дәл табады. Фишер реактивін қолдану әдісі күкірттің диоксидінің су қатысында йодпен тотығуына негізделген. Өлшендінің ерітіндісін Фишер реактивімен титрлейміз. Титрлеудің соңын ерітінді түсінің сарыдан қызыл қоңырға ауысумен анықтайды.

құрғату әдісіне қарағанда аз уақыт алады. Бірақ бұл әдіс арқылы әдетте шайырлар мен пресс ұнтақтардағы ылғалды анықтауда қолданылады.

Әдісте, сыналатын затты ерітіндіден сусыз еріткіш толуолда, бензолда, бензинде суды айдайды.

1-колба, 2- қабылдағыш, 3- тоңазытқыш.

Судың массалық үлесін мына формуламен есептейміз:

г.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Шөгу. Шөгуді анықтау әдістерін атаңыз

сы шөгу процестерінің шарттарына тәуелді болып келеді. Шөгуді бұйым және қалып өлшемдерінің айырымымен анықтайды. Шөгу көлемдік (бұйым көлемінің салқындау кезінде кішірейуі) және сызықты (бұйым ұзындық өлшемдерінің салқындау кезінде кішірейуі) болып бөлінеді. Шөгудің болуына бірнеше себеп бар: пластмасса мен темірдің сызықты (көлемдік) температуралық ұлғаю коэффициентінің әр түрлілігінен, бұйымды алғаннан кейін ылғалдылық пен ұшқыш заттардың бөлінуінен, реактопласттарға қатаю кезінде химиялық шөгудің болуы.

Полимерлі материалдардың анизотропты шөгуі болады: құйманың көлденең және бойының бағыты бойынша шөгуі әр түрлі. Қысыммен құйғанда шөгудің анизотропиясы полимердің макромолекулалық тізбектерінің (толтырылмаған термопласттар үшін) немесе толтырғыш бөлшектерінің (толтырылған термопласттар және реактопласттар үшін) бағытымен негізделген. Шөгудің анизотропиясы қалыбтың түріне тәуелді: құйғыштардың орналасуынан, олардың санынан, балқыманың қозғалу бағытынан. Ұнтақтәрізді толтырғыштары бар реактопласттар үшін ағу бағытындағу шөгу перпендикуляр бағыттағы шөгуден 1,3-1,5 есе, талшықты толтырылған реактопласттар үшін – 1,8-2 есе артуы мүмкін.

қасиеттерін бағалау үшін және материалдарды таңдауда оның шөгу қасиеттерін білу керек.

Реактопласттардан жасалған бұйымдардың қолданылуын бағалау үшін, қосымша шөгуді анықтайды, яғни бұйымдардың термоөңдеуге дейінгі және термоөңдеуден кейінгі өлшемдерін анықтайды. Термоөңдеу – бұйымдардың әр түрлі элементтерінің әр текті қату немесе сууының нәтижесінен болатын шөгудің әртектілігін болдырмайды.

Термопласттар үшін шөгу үлгі мен қалыптың өлшемдерінің айырмашылығымен, пайызбен анықталады. Термореактивті қалыптайтын массалар үшін үлгілердің термоөңдеуге дейінгі және кейінгі өлшемдерінің айырымын алады. Реактопласттарды арнайы прессте престейді де, қыздырады. Алынған үлгіні суытып, өлшемдерін өлшейді. Термопласттардың үлгілерін құю машиналарында қысыммен құйып, алады. Үлгінің өлшемдерін қалыптаудың бағытына перпендикуляр, ал қосымша анизотропияны анықтау үшін қалыптың бағытына паралелль және перпендикуляр нүктелерді алып, өлшейді.

) болатын дәлдікпен престейді. Пресс форманың енгізілу (өндіру) камерасының (загрузочная камера) өлшемдері бір ретте енгізілетін реактопласттардың өлшемдерінен аспау керек.

Пресс форманы қыздырудың термореттегіш құрылғысы престеу температурасын ±3°С температура аумағынан аспайтындай етіп қамтамассыз етуі керек. Үлгінің формасын бұзып алмау мақсатында итергіштер қолданылуы мүмкін.

15±5 с көлемінде болу керек. Үлгілерге сараптама жүргізу оларды престеу уақытынан бастағанда 16 сағаттан кейін ғана жүзеге асырылуы керек.

Термопласт үлгілерін құйғыш машиналарда қысымда құю арқылы алады. Құйғыш машинаның конструкциясы келесідей параметрлерді бақылау мен қадағалауды қамтамассыз етуі керек, яғни шашырату қарқыны, үлгінің массасын немесе көлемін, цикл уақыты мен оның негізгі параметрлерін, қыздырғыш цилиндр мен балқыманың температурасы. Қолданылатын құймалы форманың сұйықтықты термостатталу жүйесі болу керек.

Егер қажет болса, термопластты алдын ала кептіреді, қыздырады, немесе бояғышпен араластырады. Машинаны іске қосып, бір тұрақты режимге келгенде балқыманың температурасын анықтап отырады. Бұл анықтауды кем дегенде екі рет жүргізу керек.

жүргізеді. Бұл кезде үлгі ауданы ретінде оның ұзындығының үш рет өлшегеннен кейінгі орташа санымен анықтайды. Реактопласттар үшін матрицаның өлшемдерін қорғасын үлгілерінен алады.

Шөгуді келесі формуламен есептейді:

, (%);

– қалып

Қосымша шөгуді есептеу үшін келесі формуланы қолданады:

100/l , (%);

– үлгінің термоөңдеуден кейінгі өлшемі, мм.

Зерттеу хаттамасында келесі көрсеткіштер жазылады: материалдың аты және маркасы; дайындаған кәсіпорын; үлгі саны, олардың пішіні, өлшемі және дайындау уақыты; үлгіні кондицирлеу және термоөңдеу уақыттары; шөгудің түрі, қосымша шөгу, анизотропия шөгуі, зерттеу күні және т.б.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Шөгудің алынатын бұйымға әсерін, ақауларын атаңыз.

сипатталады:

полистирол 0,4-0,6%,

поливинилхлорид 0,5-1,0%,

полиметилметакрилат 0,5-1,0%.

ңеюдің температуралық коэффициентін және шөгуін төмендетеді.

Құрамында ұшқыш заттардың және ылғалдылықтың болуы шөгудің артуына әкеледі.

   Полимерлердің қасиеттеріне және табиғатына (молекулалардың тармақталуына, тігу дәрежесіне, кристалдану дәрежесіне, тығыздығына), сонымен қатар композиция құрамына;

режимдеріне және жағдайларына (температура, сығып шығару жиілігіне, экструзия жылдамдығына және т.б.);

   Шөгудің болу шарттарына (уақытына, термокамерада үлдірді ұстау температурасына т.б.).

Термопласттардың ішінен кристалды полимерлердің шөгуі ең жоғары болады, себебі олардың көлемдік және сызықты кеңею температуралық коэффициенті жоғары.

Қысыммен құюда кейбір термопласттар үшін шөгу:

полиамид – 0,8-2,5%,

төмен тығыздықты полиэтилен 1,5-3,0%,

жоғары тығыздықты полиэтилен 2,5-8%,

полипропилен 1,3-3,5%.

сипатталады:

полистирол 0,4-0,6%,

поливинилхлорид 0,5-1,0%,

полиметилметакрилат 0,5-1,0%.

ңеюдің температуралық коэффициентін және шөгуін төмендетеді.

Құрамында ұшқыш заттардың және ылғалдылықтың болуы шөгудің артуына әкеледі.

Аморфты термопласттарда қысыммен құюда шөгу қалыптың температурасына тәуелді. Қалыптың температурасы төмен болған сайын, соғұрлым салқындау жылдамдығы жоғары және шөгуі төмен болады. Кристалды полимерлерден жасалған бұйымдардың шөгуі де қалыптың температурасын төмендеткеннен төмендейді, бұл жағдайда жылу тез беріледі де, кристалдану процесі толық жүрмейді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

. Термошөгу. Термошөгудің маңыздылығын көрсетіңіз.

– бұл температураның әсерінен полимерлі материалдан алынған түтікті (трубка) «отырғызу» немесе сығу процесі. Шөгу кезінде түтік шөгетін беткі қабатқа оның рельефтерін қайталай отырып және берік, герметикалық жабынды түзіп, тығыздалып жатады.

Неліктен термотүтіктер температураның әсерінен балқып, ағып кетпейді, себебі олардың ішінде «көлденең тігілу» процесі жүреді. Полимер құрылымында мұндай өзгерістер электронды немесе гамма сәулелермен, пироксидті немесе силанды әдіспен алынады. Полимердің тігілген құрылымын оның балқұ температурасынан жоғары температураға дейін қыздыруға болады. Түтіктің қажетті өлшемін таңдағанда шөгу коэффициентіне, басқаша айтқанда түтіктің ішкі диаметрі қанша есе кішірейетінін ескеру қажет. Ол термошөгетін түтіктің түрінің функционалды ерекшеліктеріне тәуелді 2:1-ден 6:1-ге дейін ауытқиды.

Қазіргі кезде термоотыратын үлдірлер тамақ өнімдерін, банкілерді, бутылкаларды, галантереялық және шаруашылық бұйымдарды, газет, журнал, кеңсе тауарлары және т.б. орауға қолданылады.

Бұл орағыштардың дәстүрлі үлдірлермен салыстырғандағы ерекшеліктері:

Тауарды тығыз сығу әсерінен кіші көлемді қылып орау;

Үлдірдің массасының жеңілдігі;

Арзандығы және тартымдығы;

Тауарды қоршаған ортаның әсерінен сенімді қорғау.

Шөгу дәрежесі келесі факторларға тәуелді:

Полимерлердің қасиеттеріне және табиғатына (молекулалардың тармақталуына, тігу дәрежесіне, кристалдану дәрежесіне, тығыздығына), сонымен қатар композиция құрамына;

Үлдірді алудың технологиялық режимдеріне және жағдайларына (температура, сығып шығару жиілігіне, экструзия жылдамдығына және т.б.);

Шөгудің болу шарттарына (уақытына, термокамерада үлдірді ұстау температурасына т.б.).

Технологиялық параметрлердің шөгуге әсерін қарастырғанда бағытына сәйкес келетін сорып (вытяжка) шығарудың жиілігі шөгудің артуына әкеледі. Барлық жағдайда тізбектің саны ғана артып қоймай, сорудың бағытында полимердің аморфты фазасының бағытталу дәрежесі де артады.

артуына әкеледі, ал көлденең шөгу өзгеріссіз қалады. Үлдірдің қалыңдығының артуы шөгудің төмендеуіне әкеледі (1 сурет). Бұл көбінесе 100 мкм-ден жоғары қалыңдықты өнімде жақсы байқалады және қалыңдығының артуы сорғыш валкалардың жылдамдығының төмендеуімен немесе экструдердің өнімділігінің артуымен түсіндіріледі.

Аморфты полимерлер төменгі шөгуімен сипатталады: полистирол 0,4-0,6%, поливинилхлорид 0,5-1,0%, полиметилметакрилат 0,5-1,0%. Термопласттарға және реактопласттарға толтырғыштарды енгізу көлемдік және сызықты кеңеюдің температуралық коэффициентін және шөгуін төмендетеді. Құрамында ұшқыш заттардың және ылғалдылықтың болуы шөгудің артуына әкеледі.

Шөгуге қалыптау температурасы үлкен әсерін тигізеді. Реактопласттарды пресстеуде және құюда қалыптау температурасының артуымен қатаю процесі толық және үлкен мөлшерде ұшқыш және ылғалдылықтың бөлінуіне және шөгудің артуына әкеледі. Аморфты термопласттарда қысыммен құюда шөгу қалыптың температурасына тәуелді. Қалыптың температурасы төмен болған сайын, соғұрлым салқындау жылдамдығы жоғары және шөгуі төмен болады. Кристалды полимерлерден жасалған бұйымдардың шөгуі де қалыптың температурасын төмендеткеннен төмендейді, бұл жағдайда жылу тез беріледі де, кристалдану процесі толық жүрмейді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

Кез келген заттың ИҚ-аймақта жұтылуы атомаралық қашықтықтың (валентті тербелістер) және байланыстар арасындағы бұрыштардың (деформациялық тербелістер) өзгерістерімен байланысты атомдардың тербелістеріне негізделген.

) анализдейді. Егер олар бар болса, онда полимерді қанықпаған полимерлер қатарына жатқызуға болады. Әрі қарай сипаттамалық жиіліктер кестесін пайдаланып, басқа жұтылу жолақтарын белгілі бір атом топтарына жатқызады.

Спектрдің интерпретациясын әр түрлі топтардың жұтылу жолақтарының бір-бірін басып кетуі немесе кейбір факторлардың әсерінен ығысуы қиындатады.

Кейбір топтардың сипаттамалық жиіліктерінің диапазондары:

– гидроксилді, біріншілік және екіншілік амин топтары;

байланыстары;

ароматты қосылыстар және гетероциклдер, C=C, C=N,N=N байланыстар;

– алкилді топтардың СН-байланыстары;

– C=N-байланыстары;

– күрделі эфирлік топтардығы C=O-байланытарының валентті тербелістері.

Сонымен қатар, ИҚ-спектроскопия әдісімен молекулааралық және молекулаішілік сутектік байланыстарды анықтап, зерттеуге болады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

мақсатын ашыңыз.

Резина қоспаларының реологиялық сипаттамалары және физика-механикалық қасиеттері вулкандау реакциясының өту дәрежесіне (уақыт) тәуелді (1-сурет). Осы процестің негізгі сатылары:

индукциялық кезең – вулкандаудың бастапқы кезеңі, бұл кезде жеке молекулалардың қосылуы жүреді (кеңістіктік тордың түзілуінсіз) және резина қоспасы тұтқыраққыш күйде бола отырып, әрі қарай өңдеу жарамдылығын сақтайды;

аймағы);

вулкандау шыңы – оптималды деңгейдегі қасиеттердің сақталу кезеңі;

аймағы.

а – кең вулкандау шыңы боынша; б – деструкциялантын каучуктар негізінде; в – құрылымданатын каучуктер негізінде.

   Технологиялық қасиеттерді бағалау ұстанымдары бойынша маңызды көрсеткіштерге индукциялық кезең ұзақтығы (ерте вулкандаудың болуына дейін резиналық қоспаның бұрамдықты машинада және қалыптайтын головкада максималды мүмкін болау уақытын орнатады), сонымен қатар негізгі кезең (вулкандаудың режимін және вулкандау шыңының ұзақтығын анықтайды) жатады. Аталған вулкандаудың әр кезеңінің ұзақтығы резина қоспасының рецептурасына тәуелді және температура жоғарылаған сайын азаяды.

   Вулкандау процесі кезінде вулканизациялық тордың түзілуі кезінде материалдың тығыздығының артуы нәтижесінде көлемдік сығылу байқалады. Оның шамасы вулканизатта байланысқан күкірттің көбеюімен артады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Реактопласттардың пластикалық сипаттамаларын сапа көрсеткіштеріне қолдану аймақтарын анықтаңыз.

Пластомерлік сипаттамалары. Реактопластардың өндеуге жарамдылығын ГОСТ 15882-84 арқылы келесі негізгі қасиеттеріне сүйене отырып алуға болады: тұтқырлық коэффициенті, пластикалық-тұтқыр күйінің ұзақтығына, берілген жылжу кернеуінде қатаю уақыты және толық қатаю уақыты.

Тұтқырлық коэффициенті қалыптау жағдайына сәйкес келетін жылжу жылдамдықтары кезіндегі реактопласт балқымасының ағуына кедергісін сипаттайды. Тұтқырлық коэффициентін біле отырып, әр нақты жағдайда формаға құйылу ұзындығын, форманы толтыру жылдамдығын, құйылу жүйесінің кедергісін және т.б. есептеуге болады. Пластикалық-тұтқыр күйдің ұзақтығы, яғни берілген жағдайларда (температура мен қысым) реактопластың аққыш күйде болу уақыты және қатаю уақыты қалыптау циклінің бөлек сатыларымен ұзақтылығымен анықталады, демек қондырғының өнімділігі және дайын өнімның сапасы.

Компрессті пресстеу әдісімен реактопластарды өндеген кезде пресс-ұнтақтың маңызды технологиялық қасиетіне оның жабысқақтығы жатады, ол қатайған материалдың форма бетіне адгезиясын сипаттайды. Бұл көрсеткіш бұйымның алынуын және олардың итерілу жағдайын анықтауға қажеті болып табылады. Жабысқақтық мәнінен пресстеу және қысыммен құю кезіндегі формадан бұйымның итеру күшін есептеуге болады. Пластометрге жұққыштықты бағалауды тегіс жылтырлатылған хромдалған бетке ие штырь көмегімен жүзеге асады.

құйылмалы форманы толтыру қабілетін анықтайды. Реактопластың аққыштығы байланыстырғыш композицияның – смолалар, материалдарда әртүрлі компоненттердің (толықтырғыштар, пластификаторлар, майлағыштар) , сонымен қатар ылғал мен ұшқыш заттардың болуына тәуелді. Майлағыш заттар мен ылғалдылықтың мөлшері қаншалықты көп болса, соншалықты аққыштығы жоғарылайды және пресстеу күші төмендейді немесе форманы толтыру үшін себу керек болады. Бірақ балқыманың жоғары аққыштығы шикізат шығынын жоғарылатады және бұйым сапасын төмендетеді.

Таблеттеу. Пресстеу әдісімен өнделетін пресс-ұнтақтар, волокниттер масса жағынан тұрақты берілген формадағы берік таблеткалар алу мақсатында алдын-ала таблеткалауға ұшырайды. Таблеттелген материалды қолдану дозалау нақтылығын жоғарылатады, шикізат шығынын төмендетеді, қыздыру уақытын азайтады. Пресс-ұнтақтар жоғарыөнімді машина-автоматтарда, талшықты материалдар негізінен гидравликалық пресстерде таблеткаланады. Сығылу күшінің әсерінен материалдың компакты таблеткаға пресстелу қабілетін таблеткаланулылығымен –шикізаттың маңызды технологиялық қасиеті сипатталады. Таблеткаланулылық көптеген факторларға байланысты: грануламетриялық құрамы, материалдың ылғалдылығы мен температурасы, майлаушы заттардың болуы, таблеткалану жылдамдығы, бұйымның қысымда ұсталуы және т.б.

 

 

 

 

 

.

Таблеттелу – материалдың сығатын күш әсерінен шағын таблеткаға престелу қабілеті. Таблеттелу көптеген факторларға тәуелді:гранулометрлік құрам, материалдың ылғалдылығы мен температурасы, майлағыш заттардың болуы, таблеттеу жылдамдығы, бұйымды қысым астында ұстау уақыты және т.б.

Таблетканың беріктілігін оны бұзуға қажет күшпен сипаттауға болады. Сынауды қолмен жұмыс жасайтын винтті пресс пен динамометрден тұратын құрылғыда жүргізеді. Пресс-материал таблеткасын (2) динамометрдің (1) жоғарғы серпімді доғасына бекітілген сынақ аймағына (7) орнатады. Штурвалды (3) айналдырғанда винт (4) ползунды (5) жылжытады, оның төменгі шетінде шарикті сүйеу (6) бекітілген. Динамометр стрелкасы бұзушы күшті өлшейді. Құрылғының кейбір жаңартылған тұрлерінде шариктің орнында үшкір конус болады.

арналған пресс-ұнтақ таблеткаларының өлшемдері: диметр 20мм, биіктігі 12,15мм. Берілген меншікті қысым 8-10МПа-да аланыған пресс-ұнтақ таблеткаларын беріктілікке тексереді. Егер таблетканың беріктілігі 0,78-0,83кН-нан төмен болмаса материалдың таблетелуі жақсы деп табылады. Ал тқмн беріктілік көрсетсе таблеттеудің меншікті қысымын 120МПа-ға дейін көтеру керек.

Таблеттелуді таблетканы пресс-формадан итеріп шығару күші бойынша бағалау әдісі жеңіл және арнайы құрылғыны қажет етпейді. Итеру күшін кез-келген стандартты машинада өлшеуге болады. Итеру күші бойынша таблетканың форма қабырғасына меншікті үйкелу күшін есептейді. Меншікті үйкелі күші қаншылықты жоғары болса, ұнтақтың таблеттелуі соншалықты төмен болады. Мысалы, егер меншікті үйкелу күші 0,7-3,3 МПа болса ұнтақтың таблеттелуі жақсы, ал егер меншікті үйкелу күші 3,3-8,3МПа болса нашар.

Пресс-материалдардың таблеттелуіне гранулометрлік құрам қатты әсер етеді. Мысалы, бөлшектренің өлшемдері әр түрлі пресс-ұнтақтан беріктілігі 1,12кН болатын таблетка алу үшін басқа жағдайлармен қоса келесі қысымды қолдану керек екендігі орнатылған:

Бөлшек өлшемі, мм

- 0,25

0,25-0,5

0,5-1,0

Престеу қысымы, МПа

8,25

93

120

162,5

 

Бұл құбылыс майда түйіршікті материалдың меншікті тұйісу беті үлкен болуымен түсіндіріледі. Сондықтан тадлеттеу кезінде үлкен түйіршікті материалды алдын-ала майдалау керек.

 

Полимерлі материалдардың сапасы туралы жалпы түсініктер.

Өнім сапасы – бұл оны қолдану жағдайына сәйкес жарамдылық шарттарына жауап беретін қасиеттерінің жиынтығы. Өнім сапасының сандық көрсеткіші оның қасиетімен сипатталады.

Өнімнің сапа көрсеткіші (ӨСК) – оны қолдану және өндіру шарттарын қарастыратын бір немесе бірнеше қасиеттерінің сандық жиынтығы.

Полимерлі материалдарды (ПМ) өңдеу технологиясында кең ауқымды номенклатура (ӨСК) қолданылады.Бұл көрсеткіш арқылы бастапқы шикізат пен материалдардың сапасының нормативті техникалық құжатқа сәйкестігін бағалайды, олардың техникалық бағытын болжайды, сонымен қатар, белгілі бір берілген қасиеттер жиынтығы бар өнімдер алудың мүмкіндігін анықтайды.Өнім сапасының көрсеткіштері мынадай болуы мүмкін:

біртекті (бір ғана қасиетін көрсететін),

кешенді (бірнеше қасиет көрсететін):

анықтағыш (сапасына қарап шешім қабылдайды);

интегралды (өнімді қолдану және пайдалануынан түсетін пайданың оны өндіруге кеткен пайдағакеткен қатынасымен анықталады) болып бөлінеді.

Практикада ӨСК-ны анықтау үшін төмендегідей әдістер қолданылады:

өлшеу әдісі, ол техникалық өлшеуіш заттарын қолданумен алынған мәліметке негізделген.

есептеуіш әдісі, ол өнім параметрлеріне тәуелді сапа көрсеткішінің теориялық және эксперименттік тәуелділіктерінің негізінде жасалады.

органолептикалық әдіс бұл сезу мүшелерінің сезгіштігіне негізделген.

эксперттік әдіс ол эксперттердің шешіміне негізделген.

социологиялық әдіс – бұл тұтынушылардың сараптамасына негізделген әдіс.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Дисперстіліктің өңделетін полимерлерге және бұйымның қасиетіне тигізетін әсерін анықтаңыз.

Полимерлі материалдардың дисперсті құрамы (кейде фракциялық құрамы деп те аталады) материалдың жалпы массасына шаққандағы пайызбен көрсетілетін жеке бөлшекетрдің өлшемімен және өлшемдері әр түрлі бөлшектердің (фракциялардың) құрамымен сипатталады. Дисперстелген полимерлі материалдар формалары және өлшемдері шамамен бірдей бөлшекетреден тұрады. Әдетте, жеке түйіршіктер өлшемдері бойынша 30-40%-ға ғана ерекшеленеді. Кейде дисперстелген материалда бірнеше түйіршіктен тұратын (кесілмеген түйіршіктер) ірірек бөлшектер және өте майда бөлшектер болады, бірақ олардың мөлшері аз (3-4%) болады.

Алынған өнімдердің сапасы шикізаттың дисперсті құрамына тәуелді: дисперстік құрамның біртексіздігі шикізаттың себілмелі тығыздығы мен сусымалылығының тұрақсыздығына әкеледі, ал бұл өз кезегінде материалды дозалаудың дәлдігі мен ұзақтығына, бұйымның тығыздығына, беріктілігіне және тұрақтылығына әсер етеді. Монодисперсті материалдарға ерекше көңіл бөлінеді.

Бөлшектердің өлшемдерінің азайған сайын пресс бұйымдардың беріктілік көрсеткіштері және тығыздығы артады. Пресс-ұнтақтың дисперстік құрамы өзгергенде бұйымдардың диэлектрлік қасиеттері өзгермейді.

оңай электрленеді. Ұнтақ бөлшектерінің өлшемдері азайған сайын материалдың жылуөткізгіштігі артады.

Демек, өңдеудің кез келген әдісінде бөлшектерінің өлшемдері біртекті шикізатты қолдану тиімді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

. Ылғалдылықтың және ұшқыш заттардың алынатын бұйымға әсерін атап көрсетіңіз.

Шикізат құрамындағы ұшқыш заттар мен ылғалдың болуы, оның маңызды қасиеттерінің бірі, оларды бағалау көптеген полимерлер үшін ГОСТ пен ТШ көрсетілген. Заттарда болатын ылғалдылық кристаллизацияланған, химиялық байланысқан, гигроскопиялық болуы мүмкін, олардың саны заттағы бу қысымы мен ауаның салыстырмалы ылғалдылығына байланысты. Полимерлі материалдарда ылғал мен ұшқыш заттардың болуы олардың технологиялық қасиеттеріне теріс әсер етеді. Сондықтан да оларды сақтағанда және тасымалдағанда герметикалық тара қолданған жөн, ал шикізатты өндіріске бермес бұрын, оның стандарттағы көрсеткіштерге сай екендігін тексеру қажет.

Ұнтақтәрізді шикізатта ылғалдылық мөлшері артық болған кезде оның сусымалдығы кемиді, нәтижесінде көлемдік дозасының дәлдігін кемітуге және машинаның жұмыс істеуін нашарлатуға әкелетін, материал өңделетін құрылғының бункерінде ілініп қалады.

Сусымалдығы төмен материалдарды таблеттегенде таблетка массасының едәуір ауытқуы байқалады.

Егер ылғалдылық және ұшқыш заттар шикізатта қалыптан артық болса, онда өңдеу үрдісінде полимер балқымасының аққыштығы артады, себебі ылғалдылық және ұшқыш заттар майлағыштар ролін атқарады.

көптеген көбіктер пайда болады (мысалы, поликарбонaттарды өңдегенде).

 

Көрсетілген факторлар бұйымның сапасына үлкен кері әсерін тигізеді. Ылғалдылығы және ұшқыш заттары жоғары полимерлі материалдарды қысыммен құйғанда және пресстегенде бұйымдардың бетінде жылтыр сызықтар, шумақтар, кеуектер және ақаулар пайда болады, бұйымның жиырылуы және қабаттануы байқалады.

 

Шикізатта ылғалдылықтың және ұшқыш заттардың үлкен мөлшерінің болуы бұйымдардың физика - механикалық қасиеттерінде байқалады: статикалық иілу беріктілігі төмендейді, қаттылығы азаяды. Сонымен қатар, шикізаттың ылғалдылығының артуымен бұйымның диэлектрлік қасиеттері нашарлайды (электрлік беріктілік, диэлектрлік енуі, диэлектрлік шығынның тангенс бұрышы және т.б.).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ағу және қатаю жылдамдығын анықтау жолдарын анықтаңыз.

Реактопластардың аққыштығы ГОСТ 5689-79 және ГОСТ 9359-80 бойынша Решиг пресс-формасында анықтайды (1-сурет). Пресс-форма 4-жылытылатын аймақ(обойма), оған 2-стақан мен жартылай матрица 3 орнатылады. Материал 7,5 г өлшендіні тексеру кезінде алдымен таблетка түрінде престейді диаметрі 28 мм 50 қысымда және де температура 20±5°C. Таблеттелінбеген материалдарды да өлшеуге болады. Өлшендіні 143±2°C алдымен қыздырылған пресс-форманың камерасына енгізіп, пресс-форманы қабыстырады 30±2,5 МПа және 3 минут ұстайды. Материалдың матрицаға енгізуінен бастап керекті қысымға жету аралығы 20 с аспауы керек. Форманы ұстау уақыты аяқталған соң оны бөліп бөлме температурасына дейін суытады.

.

Пуансон; 2- стақан; 3- жартылай матрица; 4- обойма.

өлшемі болып табылады. Осы екі көрсеткіштің ортақ мәні алынады. Пресс-материалдың аққыштығы: фенопластар үшін 35-180 мм, аминопластар үшін 50-160 мм, талшықтар үшін 20-120 мм болған жағдайда қайта өңдеуге жарамды болып саналады.

Түбінің қалыңдығы 4.5 мм болатын стандартты конусты стакандарды пресстеген кездегі шыдау немесе ұсталу уақыты қату жылдамдығының өлшемі болып табылады. Пресс форманы (2 - сурет) пресске орналастырып, қыздырады.

 

Престеу кезіндегі ұсталу уақытын анықтауға арналған пресс форма

1 – пуансон; 2 – матрица; 3 – ығыстырып шығарғыш(выталькиватель)

және ұсталу уақыты 80 – 90 с кезінде престейді . Ұсталу не шыдау уақытын , қысымның қажетті мәніне жеткеннен бастап есептейді. Ұсталу уақыты кезінде пресстелген стаканның бүйір беті мен түбінде ісіну байқалмау керек.

2 мм диск тәріздес бұйымдар қолданылады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Реактопласттарды өңдегенде технологиялық режимдерді таңдау ерекшеліктерін көрсетіңіз.

температурасының максималды мәніне жақын немесе тең деп алса,онда өндіру уақыты қысқарады және өнімнің өнімділігі артады. Сондай-ақ бұндай нәтижеге температураны шекті температураға дейін көтеру арқылы жетуге де болады. Бірақ мұндай замауй технологияларды қолдану жоғары ақылдасқан және де қондырғыны дайындаудың қиындығы сияқты мәселелерді шешіп алуды талап етеді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Сополимерлерді талдау жолдарын түсіндіріңіз.

 

H1 , 2H 1 ,19F9 , 14N7 , 31P15 және т.б. сополимерлердің ЯМР спектрлерінің интерпретациясын химиялық жылжулардың корреляциялық таблицалары және ЯМР спектрлер каталоктары көмегімен молекуладағы әр түрлі атомдардың химиялық жылжуларын анықтайды.

Бұл әдіс полимерлер химиясында кең қолданылады, себебі оның көмегімен көп есептерді шешуге болады: блок-сополимерлер, кезектескен сополимер және полимерлі қоспалар арасындағы айырмашылықты анықтау. ЯМР-дің негізгі артықшылығы жеңілділігі және барлық сандық анықтауларды жүргізуге болатындығы, ал кемшілігіне полимердің ерітіндіде шекті еруін жатқызуға болады.

Кез келген заттың ИҚ-аймақта жұтылуы атомаралық қашықтықтың (валентті тербелістер) және байланыстар арасындағы бұрыштардың (деформациялық тербелістер) өзгерістерімен байланысты атомдардың тербелістеріне негізделген.

Полимерлерді идентификациялау үшін ИҚ-спектрометрде полимердің спектрін (үлдір, KBr-мен таблетка түрінде, ерітінді түрінде) түсіру керек. жұтылу жолақтарына сәйкес белгілі бір атом топтарына жатқызады.

– гидроксилді, біріншілік және екіншілік амин топтары;

байланыстары;

– карбонилді топтар (альдегидтер, карбон қышқылдары және олардың туындылары), алкендер, ароматты қосылыстар және гетероциклдер, C=C, C=N, N=N байланыстар;

Масс-спектрометрия –затты зерттеу және оның құрамына кіретін атомдар мен молекулалардың массалары арқылы олардың санын анықтау. Бұл әдіс көлденең магнит немесе электр өрісінде қозғалған, массаның зарядқа қатынасы әртүрлі болып келетін, зарядталған бөлшектерді (иондарды) кеңістіктік бөлу эффектісіне негізделген. Зерттейтін зат алдымен иондалынады. Зерттейтін зат сұйық немесе қатты күйінде болса, онда оларды алдымен буландырады, содан соң иондайды немесе күшті, жиілігі жоғары ұшқын, лазер сәулесі әлде басқа бір әдіс арқылы бет қабатты иондану процесін жүргізеді. Түзілген иондар иондық қабылдағышта тіркелінеді, алынған сигналдар спектрді құрады. Сигналдың жағдайы бөлшектің массасының зарядына қатынасына, ал интенсивтілік-иондардың концентрацияларына сәйкес келеді. Бұл шамалар зерттейтін заттың құрылымына, молекулалық құрамына және конценрациясына тәуелді болады.

Рентгеноқұрылымды анализ әдісі сополимердегі кристалды құрылымның (атомдардың координаттарын, байланыс ұзындықтарын, валентті бұрыштарды және т.б.) барлық бөлшектерін анықтауға мүмкіндік береді. Полимерлерді аз бұрышта рентгенография арқылы зерттейді. Бұл әдіс полимердің кристалдану дәрежесін анықтау үшін кеңінен қолданылады. Кристалдану дәрежесін рентгенография арқылы зерттеу деп кристаллиттердің жиынтық шағылысуының аморфты және кристалды аймақтардың жалпы шағылысуының қатынасын айтады.

Електі талдау арқылы түйіршікті құрамды анықтау жолдарын көрсетіп, ерекшеліктерін атаңыз.

ден тұрады. Әдетте, жеке түйіршіктер өлшемдері бойынша 30-40%-ға ғана ерекшеленеді. Кейде түйіршіктелген материалда бірнеше түйіршіктен тұратын (кесілмеген түйіршіктер) ірірек бөлшектер және өте майда бөлшектер болады, бірақ олардың мөлшері аз (3-4%) болады.

Алынған өнімдердің сапасы шикізаттың түйіршіктік құрамына тәуелді: түйіршіктік құрамның біртексіздігі шикізаттың себілмелі тығыздығы мен сусымалылығының тұрақсыздығына әкеледі, ал бұл өз кезегінде материалды дозалаудың дәлдігі мен ұзақтығына, бұйымның тығыздығына, беріктілігіне және тұрақтылығына әсер етеді. Монодисперсті материалдарға ерекше көңіл бөлінеді.

Бөлшектердің өлшемдерінің азайған сайын пресс бұйымдардың беріктілік көрсеткіштері және тығыздығы артады. Пресс-ұнтақтың түйіршіктік құрамы өзгергенде бұйымдардың диэлектрлік қасиеттері өзгермейді.

Полимерлі жабындыларды алуда ұнтақ бөлшектерінің формасы мен өлшемдері маңызды болып табылады. Сфера тәрізді бөлшектердің ішкі үйкелу коэффициенті аз және оңай электрленеді. Ұнтақ бөлшектерінің өлшемдері азайған сайын материалдың жылуөткізгіштігі артады.

Демек, өңдеудің кез келген әдісінде бөлшектерінің өлшемдері біртекті шикізатты қолдану тиімді.

Ұнтақтәрізді және түйіршіктелген полимерлі материалдар бөлшектерінің мөлшерін және фракционды құрамын анықтау үшін көптеген эксперимантелды әдістер қолданылады:

електі (бөлшектер өлшемі 0,06-10 мм);

микрометриялық (бөлшектер өлшемі 0,001-0,06 мм);

седиментациялық (бөлшектер өлшемі 0,001-0,01 мм).

Бұл әдіс материал үлгісін ұяшықтары әр түрлі електер жинағынан өткізу арқылы фракцияларға бөліп және әр електе қалған қалдығын анықтаумен шектеледі.Елеуден кейін қалған қалдық барлық массаның 1% құрау керек.Материалдың мөлшерін анықтау үшін еленген құрамды ұяшықтары кіші електен өткізеді, солай бірнеше рет қайталайды.Електі талдау нәтижелері бойынша гистограмма тұрғызады (бөлшектердің мөлшері бойынша орналастырудың диференциалды қисығы) немесе бөлшектердің орташа өлшемін формула бойынша есептейді:

Мұндағы:

- бөлшектердің орташа диаметрі, мкм;

фракцияның массасы, г;

фракцияның бөлшектерінің диаметрі, мкм.

Електі анализ оңай және жылдам әдіс болғанмен, шынайы бөлшектер өлшемін бермейді.Себебі електен ұзындығы еніне қарағанда үлкен бөлшектер өтіп кетуі мүмкін.

 

 

 

 

Түйіршікті құрамды талдаудың микрометриялық, седиментациялық әдістерінің ерекшеліктерін атап, көрсетіңіз.

Полимерлі материалдардың түйіршікті құрамы (кейде фракциялық құрамы деп те аталады) материалдың жалпы массасына шаққандағы пайызбен көрсетілетін жеке бөлшекетрдің өлшемімен және өлшемдері әр түрлі бөлшектердің (фракциялардың) құрамымен сипатталады. Түйіршіктелген полимерлі материалдар формалары және өлшемдері шамамен бірдей бөлшекетреден тұрады. Әдетте, жеке түйіршіктер өлшемдері бойынша 30-40%-ға ғана ерекшеленеді. Кейде түйіршіктелген материалда бірнеше түйіршіктен тұратын (кесілмеген түйіршіктер) ірірек бөлшектер және өте майда бөлшектер болады, бірақ олардың мөлшері аз (3-4%) болады.

Ұнтақтәрізді және түйіршіктелген полимерлі материалдар бөлшектерінің мөлшерін және фракционды құрамын анықтау үшін көптеген эксперимантелды әдістер қолданылады:

електі (бөлшектер өлшемі 0,06-10 мм);

микрометриялық (бөлшектер өлшемі 0,001-0,06 мм);

седиментациялық (бөлшектер өлшемі 0,001-0,01 мм).

Бұл әдістің електі анализге тән кемшіліктері жоқ: сынақ кезінде бөлшектердің механикалық бүлінуі болмайды.Алайда микрометриялық әдістің өзінің кемшіліктері бар:

Микроскоптан бөлшек көлемін сипаттайтын үш өлшемнен екеуін ғана анықтауға болады;

Микрометриялық анализ електіге қарағанда уақытты ұзақ қажет етеді, себебі гистограмманы тұрғызу үшін

өте көп бөлшектерді өлшеу қажет (1000 шақты);

Микроскоппен жұмыс істей алатын білікті маман қажет.

Газда немесе сұйықтықтарда өлшенген қатты бөлшектердің өлшеміне және дисперсиялық ортаның тығыздығына тәуелді ауырлық күшінің әсерінен шөгуіне негізделген (Стокс заңы).Седиментациялық анализдің бірнеше түрі белгілі (оптикалық, пипеткалы, салмақтық, және т.б.), бірақ полимерлерді қолданғанда седиментациялық турбидиметрия әдісі қолданылады. Өлшенген бөлшектердің шөгуінің жылдамдығын колориметр-нефелометрде өлшейтін суспензияның оптикалық тығыздығының өзгеруімен анықтайды. Суспензия бөлшектерінің радиусын келесі формуламен есептейді:

Мұндағы:

r – бөлшектердің радиусы, мкм;

с;

h – кюветадағы зерттелетін сұйықтық қабатының биіктігі, м;

g – еркін түсудің үдеуі, с;

.

Алынған нәтижелерден бөлшектердің өлшемі бойынша таралу қисығын тұрғызады.

 

 

 

 

 

 

 

.

түйіршіктелген полимерлі термопласттарға және эластомерлерге қолданылады.Зерттеуге материалдың 100 г үлгісін алып, өлшемі ірі ұяшықты електен өткізеді.Електен өткен бөлшектердің жалпы салмағын өлшеп, шаң тәрізді фракцияның пайыздық құрамын анықтайды.Електе қалған түйіршіктелген материалды жылтыр горизонталды бетке тегіс қабатпен шашыратып, одан ойылмаған түйірлерді және бөгде қоспаларды өлшеу арқылы олардың шикізаттағы құрамын анықтайды.Одан кейін үлгіден 10 бөлшек алып, олардың ішінен ең ірісін және ең ұсағын таңдап, қалған 8 түйірдің өлшемдерін өлшейді.Сынау хаттамасына орташа арифметикалық нәтижелерді енгізеді.

 

Өңдейтін құралдардың бөлшектерінің беріктілігі және тұрақтылығы алынған бұйым сапасы көбінесе шикізаттың түйіршіктерінің құрамына тәуелді.

Түіршік құрамының біркелкі еместігі үйілу тығыздығының және шикізаттың сусымалдылығының тұрақсыздығына тәуелді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Үйілу тығыздығы мен меншікті көлем анықтау жолдарын көрсетіп, ерекшеліктерін атаңыз.

 

Барлық сусымалды материалдардың негізгі сипаттамасына тығыздығы жатады.

– бұл дене массасының осы дененің бөлшектер арасындағы қуыстары мен кеуектері есептелмейтін, сығылған күйіндегі көлеміне қатынасы. Шынайы тығыздық – өзгермейтін, тұрақты физикалық шама.

сипатталады. Әр түрлі сусымалы материалдардың үйілу тығыздығы деп, анықталған көлем бірлігінде бос үйілген күйіндегі ұнтақ мөлшерін (сусымалы өнім) атайды.

Үйілу тығыздығы келесі формуламен анықталады:

D үй.тығ. = mұнт/Vыдыс

;

, кг;

.

:

;

;

;

.

) сипатталады, олар бір бірімен кері пропорционалды тәуелділікте байланысқан.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Полимерлі материалдардың сусымалдылығын анықтау жолдарын көрсетіп, ерекшеліктерін атаңыз.

материалдың ыдыс қабырғасынан біркелки сырғи алу бейімділігі. Сусымалылық белгілі өлшемді цилиндрлі тегсігі бар металл воронкадан маетриалдың түсуге қажетті уақытпен немесе воронкадан ағу жылдамдығымен сипатталады.

Полимердің сусымалылық қасиетіне:

Бөлшек аралық әрекеттесу

Тығыздығы

Түйіршіктелген құрамы әсер етеді.

Монодисперсті ұнтақты және сфералық түрдегі бөлшектердің сусымалылығы жақсы болады. Себебі, олардың ішкі үйкеліс коэффициенті төмен және иілу тығыздығы жоғары болады.

Полидисперсті ұнтақтар бөлінуге бейім нәтижесінде, материал тығыздығы мен сусымалылығы көлем бойынша біркелкі болмайды.

Жұқа дисперсті ұнтақтардың сусымалылығы аз болады. Ол ұнтақ бөлшектер бетінің сорбциялық қабілетінің жоғарылауы және қоршаған ортадан ылғалды оңай сіңіргіштігімен байланысты. Материал бөлшектерінің өлшемі белгілі бір өлшемге дейін (3-3,5мм) сусымалдылығы артады.

басқа баурайының шынайы бұрышы, опырылу бұрышы, сырғу бұрышы және т.б жатады.

анықтау үшін сусымалы материалдың горизонтальды бетке конусты төбеліп қылып төгіп, түзілген бұрыш пен осы конустың негізінің арасындағы бұрышты айтады (α). Неғұрлым сусымалылық жоғары болған сайын баурайының шынайы бұрышы кіші болады. Ұнтақты полимерлі материалдың баурайының шынайы бұрышы 30-50ºС аралығында. Сусымалдылығы жақсы материалдың баурайының шынайы бұрышы 40-тан төмен.

 

биіктігі

диаметр

.

.

болады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Полимерлі материалдардың ылғалдылылықты алдын алу шарттарын атап, мысалдар келтіріңіз.

Шикізат құрамындағы ұшқыш заттар мен ылғалдың болуы, оның маңызды қасиеттерінің бірі, оларды бағалау көптеген полимерлер үшін ГОСТ пен ТШ көрсетілген. Заттарда болатын ылғалдылық кристаллизацияланған, химиялық байланысқан, гигроскопиялық болуы мүмкін, олардың саны заттағы бу қысымы мен ауаның салыстырмалы ылғалдылығына байланысты. Полимерлі материалдарда ылғал мен ұшқыш заттардың болуы олардың технологиялық қасиеттеріне теріс әсер етеді. Сондықтан да оларды сақтағанда және тасымалдағанда герметикалық тара қолданған жөн, ал шикізатты өндіріске бермес бұрын, оның стандарттағы көрсеткіштерге сай екендігін тексеру қажет.

Ылғал мен ұшқыш заттарды анықтау әдістері.

Стандарт ретінде полимерлі материалдың ылғалдылығы мен ұшқыш заттарды анықтауда бірнеше әдістер қолданылады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(бұйым ұзындық өлшемдерінің салқындау кезінде кішірейуі) болып бөлінеді.

Шөгудің болуына бірнеше себеп бар: пластмасса мен темірдің сызықты (көлемдік) температуралық ұлғаю коэффициентінің әр түрлілігінен, бұйымды алғаннан кейін ылғалдылық пен ұшқыш заттардың бөлінуінен, реактопласттарға қатаю кезінде химиялық шөгудің болуы.

Шөгу сипаттамаларын анықтаудың маңыздылығы:

   Пластмассты бұйымдарды құруда және дайындауда дәлдігі үшін, шөгудің абсолютті көрсеткіштерінен басқа ауытқитын көрсеткіштерін анықтау;

   Қалыптайтын элементтердің өлшемдерінің белгілі артуымен қалпына келтіретін, бұйым өлшемдеріне сәйкес келетін қалыптайтын құрылғыны дайындау;

   Қалыптауда пайда болатын және ақауларға, үзілуге т.б. әкелетін шөгу өлшемдер ішкі шөгу кернеулерін сипаттайтын, пластмасс бұйымдардың беріктілігін бағалауда;

   Пластмассаларды тасымалдау сапасын бағалауда бұйымды қалыптаудағы біріншілік шөгуден басқа, тасымалдауда пайда болатын қосымша шөгуді анықтау;

жоғары, сондықтан шөгудің салыстырмалы өлшемін бағалау және ауытқуы анықталады;

ға бақылау, қабылдау, арбитражды сынақ жұмыстарын жүргізгенде.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Термотұрақтылықты бағалау әдістерін атап, маңыздылығын түсіндіріңіз.

. Термотұрақтылықты бағалау әдістері деструкция кезінде жүретін құбылыстарға негізделген. Олар – полимердің қасиеттерінің өзгеруі (балқыманың тұтқырлығы, молекулалық масса, беріктілік қасиеттері), түсі мен мөлдірлігінің өзгеруі, деструкция өнімдерінің бөлінуі және т.б.

   Термотұрақтылықты бағалау үшін әдетте реологиялық әдіс қолданылады. Ол берілген температурада балқыманың тұтқырлығы өзгеріссіз қалатын уақыт аралығын өлшеуге негізделген.

   Тұтқырлықтың термиялық әсердің ұзақтығына тәуелділігін анықтау үшін ротациялық та, капиллярлы да вискозиметрлер қолданылуы мүмкін.

   Поливинилацетальдардың, фторопласттардың және басқа да материалдардың термотұрақтылығын қыздыру кезіндегі массасын жоғалтуы арқылы бағалайды. Ыдырау басталатын сәт масса жоғалтудың жылдамдығының тез өсуімен сипатталады. Сынаққа термошкаф, аналитикалық таразы, сағат және бюкстер қажет.

Кейде полимердің термотұрақтылығын бағалау үшін берілген уақыт аралығында белгілі бір температурада қыздырғаннан кейінгі массасын жоғалтуының мәнін анықтау қолданылады.

негізделген. Ыдырау температурасын «ұшқыш заттар қысымы – уақыт» қисығының секірмелі өзгерістері арқылы табады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Өңделетін полимерлерге және бұйым қасиеттеріне термотұрақтылықтың әсерін көрсетіп, бағалаңыз.

Полимерлердің бір физикалық күйден екіншісіне ауысуы, осы ауысулардың ерекшеліктері, сонымен қатар полимерлердің термотұрақтылығы осы материалдарды өңдеу процестерінде маңызды рөл ойнайды. Себебі бұл сипаттамалар алдын ала қыздыру және пластикация сатысында және қалыптау мен салқындату сатыларында полимердің күйін анықтайды. Шынылану және жұмсару температуралары бойынша алдын ала кептіру мен қыздыру температураларын таңдайды және бұйымдардың жылутұрақтылығын бағалайды.

Термотұрақтылығы төмен полимерлі материалды өңдегенде термодеструкция нәтижесінде балқыманың тұтқырлығы төмендейді немесе жоғарылайды (полимердің тігілуі жүреді). Тігілу полимер тізбегіне қатаңдық береді де, бағдаралану дәрежесін және соған байланысты құймалы және экструзионды бұйымдардың анизотропиясын арттырады. Кейде термиялық ыдырау дайын бұйымдардың бетінің қараюы мен көбіктердің түзілуіне алып келуі мүмкін. Термодеструкция бұйымдардың беріктілік қасиеттеріне кері әсер етеді.

Термодеструкция нәтижесінде үлдіртүзілудің температурасы мен уақыты төмендейді, жабындылардың физика-механикалық қасиеттері, кейде сәндік қасиеттері нашарлайды.

   

 

 

 

 

 

.

 

Термопласттар 3 физикалық күйде бола алады: қатты (кристалды немесе шыны тәрізді), жоғарыэластикалық және тұтқыраққыш. Полимердің әр физикалық күйіне арнайы өңдеу әдісі жатады: қатты күйінде механикалық әдістер (ұштау, бұрғылау, фрезерлеу және т.б.). жоғарыэластикалықта – пневмо- және вакуумдық қалыптау, ию, штамптеу және басқа, ал тұтқыраққышта – қысыммен құю, экструзия, престеу және т.б. қолданылады. Өңдеу әдістерінен басқа полимердің бір физикалық күйден екіншісіне өту температураларын полимерлі материалдарды тасымалдау сипаттамаларын және бұйымды өңдеудің соңғы сатысында қай температураға дейін салқындатуды, оларды қалыптайтын ыдыстан шығарғанда немесе тасымалдауда деформацияға ұшыратпау үшін білу қажет.

Полимерлердің ауысу температураларын анықтау үшін термомеханикалық қисықтарды қолданады. Аққыштық материалдардың белгілі бір температурада және қысымда каналдардан ағып, қалыптарды толтыра алу қабілеттілігін айтады. Полимерлердің аққыштық сипаттамасы ретінде ағу қисықтары, балқыманың аққыштық көрсеткіші, балқыған полимердің спираль тәріздес қалыпқа ағу ұзындығы және т.б.

эффективті тұтқырлық үлкен шектерде өзгереді. Сондықтан полимердің аққыштығын бағалау үшін әр түрлі әдістермен өңдеу жағдайларына қозғалыс жылдамдығы және температурасы максималды кең аймақта қисықтар жиынтығы болатын шарттарды қолдану қажет. Осындай ағу қисықтар жиынтығының көмегімен бірдей немесе әр түрлі температура-деформациялық жағдайларда әр түрлі полимерлердің аққыштығын салыстыруға болады.

балқымасының 10 мин ішінде берілген күште және температурада стандартты өлшемді капиллярдан сығылатын сандық шамасын сипаттайды. Балқыманың аққыштық көрсеткіштері әр түрлі термопласттарға әр түрлі күште және температурада материалдардың белгілі стандарттарымен анықталады. Сондықтан, балқыманың аққыштық көрсеткіштері ағу қисықтарына қарағанда полимердің аққыштығы туралы толық мәлімет береді, себебі бұл көрсеткіш әр түрлі маркалы немесе партиялы бір термопласттың белгілі температура-деформациялық жағдайларда аққыштығын салыстыруға мүмкіндік береді.

капиллярлы каналда қысымның өзгеруімен және полимердің көлемінің өзгерісімен есептеледі.

=const) жүргізеді.

табыстайтын қорап; айналу моменті немесе жұмыс бетінің айналу жиілігімен өлшеу жүйесі.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Өңделетін полимерлерге және бұйым қасиеттеріне термотұрақтылықтың әсерін көрсетіп, бағалаңыз.

 

ұқсастығын басқа бір танымал қосылыспен алдын ала таңдап алынған белгілерімен анықтау.

Полимерлерді жүйелі идентификациялау үшін 7 топқа бөледі және әр топты иденфикациялайды:

суда еритін полимерлер;

құрамында гологен топтары бар полимерлер

құрамында азот топтары бар полимерлер

фенол негізінде алынған полимерлер (ыдырағанда өнімдерінде фенол бар)

күрделі эфир топтары бар полимерлер (сабындану, коэффициенті 100 мг/г немесе карбон қышқылдарына сапалық реакция)

жәй эфирлі полимерлер (ыдырағанда өнімдерінде альдегидтері бар немесе Либерман-Шторх-Моравский сынамасы (проба))

көмірсутектер негізіндегі полимерлер.

Жоғары молекулалық қосылыстар (ЖМҚ) қатарына жатқызу.

Бұл жағдайларды келесі қасиеттері бар заттар ғана қанағаттандыра алады:

тұтқырлығы еріткіштің тұтқырлығына қарағанда 13-15 ретпен өзгереді);

б) қалыпты және температураны көтерген жағдайда үлкен және қайтымды жоғары эластикалық деформацияға қабілетті;

в) сәйкес механикалық әсерлерден анизотропты, төзімділігі жоғары талшықты құрылымдар мен қабыршақтар түзіледі;

г) ерітінділерде ісінеді.

Бұл белгі бойынша идентификациялау кәдімгі органикалық заттарды химиялық талдаудан еш өзгешілігі жоқ. Идентификациялаудың ең негізгі элементтерінің бірі – ЖМҚ формуласын анықтау болып табылады. Бұл міндетті орындау үшін шартты түрде келесі этаптарға бөлеміз: бастапқы сынақ; элементтік талдау; химиялық сынақ; макромолекуланың негізгі тізбегінің химиялық құрылымын анықтау.

Физикалық сипаттама (балқу, шынылану және жұмсару температуралары, тығыздығы, сыну көрсеткіші) көп жағдайларда шекті құндылыққа ие. Мысалы балқу мен жұмсару температурасы үлгінің термиялылығына дейінгі жағдайына, шынылану температурасы – оны анықтау әдісіне, тығыздығы – фазалық жағдайына, ретті және ретсіз аймақтарының сандық қатынасына тәуелді

және т.б. сапаларды қолдана отырып ажыратады.

. Егер зерттейтін қосылыста хлор, азот, күкірт және т.б. элементтер болмаса (көміртегі, сутегі және оттегінен басқа) сабындану санымен (числом омыление) анықтау керек. Кейбір модифицирленген және табиғи полимерлер үшін қышқылдық санды, ал спирттер үшін тобы бар полимерлер үшін ацетильді санды қолданады.

Бастапқы макромолекула тізбегінің құрылымын анықтаудағы химиялық әдістер, яғни макромолекуланың ыдырауы (гидролитикалық ыдырау, пиролиз, ионданушы сәуленің әсері) және алынған өнімнің әрі қарай идентификациясына негізделген.

лігін сипаттау керек.

Полимердің тігілгенін көрсететін сапалы көрсеткіш болып, тек оның кей еріткіштерде мүлдем толық еріп кетпей, ісіну қабілеті ғана жатады. Бірақ та мұндай қасиет көрсететін, бірақ торланбаған полимерлерге, яғни күшті молекулааралық әрекеттескен полимердің физикалық түрлері бар (мысалы диполь-дипольді, ион-ионды).

Бұл полимерлердді идентификациялауда ең маңызды сипаттамалардың бірі.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Полимерлі заттар мен материалдардың элементтік құрамдарын зерттеудегі әдістер мен техникалық құралдарды көрсетіңіз.

 

Эмиссиялық спектрлік талдау

Эмиссиялық спектрлік талдауда (ор-ша ЭСА) зерттейтін заттың спектрлерін алу үшін алынған сынаманы сәуле шығару кезінде (атомизатор) –электр доғаға немесе лазерге орналастырады. Мұнда қатты немесе сұйық сынамалар буланады, қосылыстар диссоциацияланады және бос атомдар (иондар) қозған күйге ауысады. Олардан шығатын сәулелер спектрге бөлінеді және спектрлі аспаптар арқылы тіркелінеді (немесе көзбен байқалады).

Зерттейтін заттың сандық мөлшері өте аз болған жағдайда және эмиссиялық спектрлік талдау әдісін қолдануға қиын немесе мүмкіндік болмағанда, лазерлік микроспектрлік талдау әдісін қолданады (орысша қысқаша ЛМСА).

г деңгейіндегі қоспалардың бар екендігін анықтауға болады. Бұл әдіс заттың құрамында 60 жуық химиялық элементтердің бар екендігін сенімділікпен анықтайды.

талдаудан ерекше, заттың құрамын сіңіру спектрлері арқылы зерттеуге мүмкіндік береді. Бұл әдіс заттың сапалық және сандық элементтік құрамын анықтайды. Атомды абсрбциялық спектрлік талдауда зерттейтін сынаманы атомизаторда буландырады (жалында, графит түтікте, стабильденген жоғары жиілікті және жоғары жиіліктіден зор разрядты плазмада).

ЛС-лік талдау әдісі әртүрлі энергия түрлерімен (көп жағдайда ультракүлгін және көрінетін сәулелер) қоздырылған атомдардың, молекулалардың және басқа да бөлшектердің люменесцияларын (жарықтар) тіркеуге негізделген.

Рентгенспектрлік талдау (орысша РСА) локальды талдаудың ең сезімді және дәлді әдісіне жатады. Электрондық зондтың диаметрі кішкентай шама (~1 мкм) болатындықтан заттың құрамын бірнеше кубтық микрон көлемінде анықтауға мүмкіндік береді, яғни шаң күйіндегі заттардың құрамын анықтайды.РТ әдісі жоғары энергиялы электрондар ағынымен қоздырылған заттардың атомдарынан шығатын рентген сәулелерін зерттейді.

Заттың сапалық және сандық, элементтік, функционалдық, молекулалық және изотоптық құрамын анықтайтын эксперстік және мәліметтік әдіске-масс-спектрометрия –затты зерттеу және оның құрамына кіретін атомдар мен молекулалардың массалары арқылы олардың санын анықтау.

 

 

 

 

39.Полимерлердің термомеханикалық қисықтарын түсіндіріңіз.

Кластерлер деп реттелу дәрежесі мен текшелену тығыздығы жағынан кристалиттер мен негізгі реттелмеген полимер матрицасының аралығында жататын аймақтарды айтады. Кластерлердің конформациясы қатпарлы болуы және жазылған полимер тізбегінен тұруы мүмкін.

, көлемінің, энтропияның үздіксіз біркелкі өзгеруі арқылы жүреді. Кристалды полимерлер тек қана қатты күйде болады. Ал аморфты полимерлер температураға байланысты үш физикалық күйде – шыны тәріздес, жоғары эластикалық және тұтқыраққыш болады.

Фазалық ауысуды бақылауға қолайлы әдістердің бірі – термомеханикалық әдіс. Термомеханикалық әдіс полимердің белгілі бір уақыт ішінде тұрақты күштің әсерінен берілген температураға байланысты деформациялануын зерттейді. Аморфты полимерлердің термомеханикалық қисығы үш физикалық күйіне сәйкес үш бөліктен тұрады (1 сурет).

2-сурет

1 сурет. Аморфты полимердің термомеханикалық қисығы: І – шыны тәріздес күй аймағы; ІІ – жоғары эластикалық күй аймағы; ІІІ – тұтқыраққыш күй аймағы

2 сурет.Кристалды полимердің термомеханикалық қисығы

Шыны тәріздес күйде (I бөлік) макромолекуланың атомдары мен атомдар топтары тербелмелі қозғалыста болады. Полимер қатты аморфты күйде қалады. Бұл кезде аздаған қайтымды деформация байқалады.

Жоғары эластикалық күй (ІІ бөлік) иілгіш тізбекті макромолекулалардан тұратын полимерлерге ғана тән ерекше қасиет. Жоғары эластикалық күй едәуір қайтымды деформациямен сипатталады. Бұл кезде макромолекулалық шумақтардың пішіні өзгеретін болатындықтан мұндай деформацияны жоғары эластикалық деформация деп атайды.

Тұтқыраққыш күйде (III бөлім) жеке бөліктер, сегменттер және макромолекула түгелімен интенсивті жылулық қозғалыста болады. Соның салдарынан макромолекулалар бір біріне қатысты жылжып, қайтымсыз деформацияланады, яғни ағады.

 бірдей болады).

</m</m</m</m

 аралығы соғұрлым үлкен болады.

ғалғыштығы шыны тәріздес күймен салыстырғанда, жоғары; релаксация уақыты 5-6 оңдық ретке төмендейді. ЖЭ деформация кезінде макромолекулалар сан алуан конформациялық өзгерістерге ұшырайды. Тізбектің термодинамикалық ықтималдығы (W(r)) не тізбектегі мүмкін болатын конформация саны Гаусстың таралу функциясымен сипатталады:

(1)

макромолекуланы сипаттайтын параметрлер арқылы өрнектеледі:

 (2)

Мұндағы N – тізбектегі буындар саны, l-буынның ұзындығы.

(3)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Полимерлі материалдарды масс спектрлік талдау әдісінің ерекшелігін түсіндіріңіз.

Заттың сапалық және сандық, элементтік, функционалдық, молекулалық және изотоптық құрамын анықтайтын эксперстік және мәліметтік әдіске-масс-спектрометрия –затты зерттеу және оның құрамына кіретін атомдар мен молекулалардың массалары арқылы олардың санын анықтау. Бұл әдіс көлденең магнит немесе электр өрісінде қозғалған, массаның зарядқа қатынасы әртүрлі болып келетін, зарядталған бөлшектерді (иондарды) кеңістіктік бөлу эффектісіне негізделген. Зерттейтін зат алдымен иондалынады. Зерттейтін зат сұйық немесе қатты күйінде болса, онда оларды алдымен буландырады, содан соң иондайды немесе күшті, жиілігі жоғары ұшқын, лазер сәулесі әлде басқа бір әдіс арқылы бет қабатты иондану процесін жүргізеді.

%) және іс жүзінде барлық элементтерді анықтай алатын мүмкіншілігі.

МС талдау масс-спектрлерде жүргізіледі.Бұл аспаптар ағынына вакуумда ұшып келе жатқан иондар магнит және өрісінің әсері арқылы иондалған молекулалармен атомдарды массалары бойынша бөледі. Масс-спектрлерде иондарды электрлік әдістер арқылы, ал масс-спектрографтарда-фотосезгішті қабаттың қараюы арқылы тіркейді.

Қазіргі уақытта талдаудың дәлдігін жоғарылату және көбірек мәліметтер алу үшін хроматография және масс-спектрометрлі әдістерді көп жағдайда бірге қолданатын болды. Бұл өте күрделі көп компонентті органикалық және бейорганикалық заттардың қоспаларын зерттеуге мүмкіндік береді. Осындай зерттеулерге құрастырылған жүйелерді, яғни газдың (сұйықтың) хроматограф және масс-спектрометрден тұратын жүйені пайдаланады. Оны-хромато-масс-спектрограф деп атайды.

 

 

 

 

 

 

Полимерлі материалдардың сапа көрсеткіштерін бағалауда эммисиялық спектрлік талдау әдісін қолдануды түсіндіріңіз.

талданатын сынама құрамындағы элементтің концентрациясын анықтайды. Мұнан кейін, алынған спектрге аналитикалық түрғыдан объективті және субъективті әдіспен бағалау жүргізіледі. Объективті әдістерді тура емес және тура деп бөледі. Біріншісіне - спектрографиялық, екіншісіне - спектрометрлік әдістемелерді жатқызуға болады.. Эмиссиялық спектрлік талдаудың негізгі артықшылығы - көптеген элементтерді табуда айтарлықтай күрделі жабдықтың болмауы, жақсы таңдаушылық пен талдаудың тез орындалуы және көп элементті бір мезгілде анықтау. Ал әдістемедегі негізгі шектеулер атомдану мен қоздыру процестерінің бөлінбеуімен, пайдаланған қоздыру көзінің типімен байланысты. Төменгі температуралы көздерді пайдаланғанда жоғары қыздыру энергиясы бар көптеген элементтер жеткілікті дәрежеде коздырылмайды, осы уақытта жоғары температуралы көздерді пайдаланғанда біршама фон және спектрдің күрделігі жоғары шешіммен спектрометрлік жүйені қолдануды қажет етеді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Зерттейтін заттың сандық мөлшері өте аз болған жағдайда және эмиссиялық спектрлік талдау әдісін қолдануға қиын немесе мүмкіндік болмағанда, лазерлік микроспектрлік талдау әдісін қолданады (орысша қысқаша ЛМСА).

г деңгейіндегі қоспалардың бар екендігін анықтауға болады. Бұл әдіс заттың құрамында 60 жуық химиялық элементтердің бар екендігін сенімділікпен анықтай алады. Сонымен қатар ЛМСА әдісінің жақсы жақтарының негізгілері ретінде зерттейтін заттың шектеулі аз мөлшерін (20 мкм дейін), үлгінің азғантай сандық шамасын (1мкг дейін) анықтай алатын мүмкіндігін, зерттейтін объекттің шамалы бұзылып қалғандығын және қатпарлы талдау жүргізуге болатындығын атап айтуға болады.

Микроскопты пайдаланып зерттейтін заттың үстіне күшті лазерлік импульсті шоғырландырады. Сәуле түскен бөлігінде зат плазма түзе буланады. Плазмадан шығатын сәуле спектрографтың кіретін тесігінде шоғырланады. ЛМСА-ны жүргізу үшін қолданатын аспапқа қолайлы болу үшін бір құралға біріктірілген оптикалық микрокоп пен спектрлі аппараттан тұратын микроспектроанализатор жатады.

 

 

 

 

 

 

 

Полимерлі материалдарды атомды-адсорбциялық спектрлік талдау әдісінің ерекшеліктерін атаңыз.

Бұл әдіс заттың сапалық және сандық элементтік құрамын анықтайды. Атомды абсрбциялық спектрлік талдауда зерттейтін сынаманы атомизаторда буландырады (жалында, графит түтікте, стабильденген жоғары жиілікті және жоғары жиіліктіден зор разрядты плазмада).

қаптауға арналған бояуларды да идентификациялауға мүмкіндік береді.

Сонымен, ААТ идентификациялық мақсаттарды дұрыс шешуге мүмкідік береді. АА-лық әдістің өте жоғары сезімділігі, дәлділігі және қарапайымдылығы заттардың және материалдардың микрообъектілерін зерттегенде перспективалы әдіс екендігін байқатады. Сонымен қатар, бұл әдісті қолданған жағдайда зерттеушіге көптеген күрделі сұрақтарды шешуге тура келеді, мысалы:

қа әдістермен алдын-ала дифференциалды нысандарды белгілеп алу. Оның себебі, ААТ элементті жүргізілетіндіктен қандай элементті анықтау керектігін ертерек білу керек.

2/. Мүмкідігінше құрамында микрообъекттер болмайтын сынама жүйесін таңдау. Оның себебі, талдаудың сезімділігі өте жоғары болғандықтан, заттың қаптаулары қорытынды мәліметтерге әсер етуі мүмкін.

3/. Талдау процесінен бақыламайтын қоспалармен байланысқан элементтерді шығарып тастау

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Полимерлі материалдарды сапа көрсеткіштерін бағалауда люменесценсиялық және рентген спектрлік талдау әдісін түсіндіріп, талдаңыз.

 

=0.1 нм) кезіндегі сәулеленудің шағылысу центрлерімен –атомдардың электронды бұлттарымен –шағылысудан алынған дифракционды суреттің анализі жатыр. Рентгеноқұрылымды анализ әдісі кристалды құрылымның (атомдардың координаттарын, байланыс ұзындықтарын, валентті бұрыштарды және т.б.) барлық бөлшектерін анықтауға мүмкіндік береді. Полимерлерді аз бұрышта рентгенография арқылы зерттейді. Бұл әдіс полимердің кристалдану дәрежесін анықтау үшін кеңінен қолданылады. Кристалдану дәрежесін рентгенография арқылы зерттеу деп кристаллиттердің жиынтық шағылысуының аморфты және кристалды аймақтардың жалпы шағылысуының қатынасын айтады. Ол үшін аморфты эталонды үлгі, кристалды эталонды үлгі және кристалдылығы белгісіз полимерлі үлгі үшін шағылысу интенсивтіліктерінің қисықтарын бөлек зерттейді.Кристалдану дәрежесін келесі формула арқылы есептейді:

I

минимумдарды байланыстыратын линия жүргізеді. Полимердің құрылымын зерттеуде бұл анализ әдісін қолдану полимер әдетте полимердің аморфты затта таралған кристалды аймақтан тұратынымен күрделендіріледі. Ол кең бұлдыр фонда кристалды заттың рентгенограммын алуына әкеледі. Мұндай рентгенограммды анализдеу арқылы кристалды фазаның пайызды мөлшерін анықтауға мүмкіндік береді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

45.Сополимерлерді идентификациялау ерекшеліктерін атап көрсетіңіз.

Полимерлерді толық идентификациялау үшін кем дегенде мынадай сипаттамаларын заттың жоғары молекулалық қосылыстарға жатуын, полимерлердің химиялық құрамы, олардың соңғы және бүйіріндегі тортарының түрлерін, полимердің сызықты, тармақталған немесе үш өлшемді (гидрогелдер) түрлерінің қайсысына жататынын, молекулалық массасы және молекула-массалық таралуын, макромолекуланың негізгі буындарының изомериясын білу керек.

уақыт және қаржы жұмсауды талап етеді, ал алынған нәтижелер интерпретациясы тек полимерлер химиясын жақсы білетін маманға ғана белгілі.

Полимерлерді жүйелі идентификациялау үшін 7 топқа бөледі және әр топты иденфикациялайды:

суда еритін полимерлер;

құрамында гологен топтары бар полимерлер

құрамында азот топтары бар полимерлер

фенол негізінде алынған полимерлер (ыдырағанда өнімдерінде фенол бар)

күрделі эфир топтары бар полимерлер (сабындану, коэффициенті 100 мг/г немесе карбон қышқылдарына сапалық реакция)

жәй эфирлі полимерлер (ыдырағанда өнімдерінде альдегидтері бар немесе Либерман-Шторх-Моравский сынамасы (проба))

көмірсутектер негізіндегі полимерлер.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Сұрақтар

1

Шикізатты кіруге арналған бақылауға үлгілерді алу және дайындауды түсіндіріңіз.

2

Полимерлі материалдардың сапа көрсеткіштерін бақылауды атаңыз.

3

Өңделетін полимерлерге және бұйымның қасиетіне дисперстіліктің әсерін түсіндіріңіз.

4

Сусымалдылық. Сусымалдылықты бағалау әдістерін ашыңыз.

5

Полимерлі материалдарды идентификациялау жолдарын атаңыз.

6

Температуралық сипаттамалар және термотұрақтылықтың маңызың көрсетіңіз

7

Эмиссиялықспектрлік талдаудың маңыздылығын ашып көрсетіңіз

8

Люминиценттік және рентгеноспектрлік талдаудың маңыздылығын ашып көрсетіңіз

9

Реактопласттардың аққыштығы және қатаю жылдамдығын түсіндіріңіз.

10

Түйіршікті құрам. Түйіршікті құрамды електі талдау әдістерінің маңыздылығын көрсетіңіз.

11

Микрометриялық  және седиментациялық әдіс арқылы түйіршікті құрамды талдау жолдарын ашыңыз.

Көлемдік сипаттамалар. Үйілу тығыздығы мен меншікті көлем мақсатын ашыңыз.

Полимерлі материалдарды ылғалдылық және ұшқыш заттардан сақтау

Шөгу. Шөгуді анықтау әдістерін атаңыз

Шөгудің алынатын бұйымға әсерін, ақауларын атаңыз.

Термошөгу. Термошөгудің маңыздылығын көрсетіңіз.

Инфрақызыл және ультракүлгін спектрофотометрия жолдарының маңыздылығын көрсетіңіз.

Вулканизаттардың сапасының физика-механикалық көрсеткіштерінің мақсатын ашыңыз.

Реактопласттардың пластикалық сипаттамаларын сапа көрсеткіштеріне қолдану аймақтарын анықтаңыз.  

Таблетттеу. Таблетттеу жолдарының маңыздылығын көрсетіңіз.

Полимерлі материалдардың сапасы туралы жалпы түсініктер.

Дисперстіліктің өңделетін полимерлерге және бұйымның қасиетіне тигізетін әсерін анықтаңыз.

Ылғалдылықтың және ұшқыш заттардың алынатын бұйымға әсерін атап көрсетіңіз.

Ағу және қатаю жылдамдығын анықтау жолдарын анықтаңыз.

Реактопласттарды өңдегенде технологиялық режимдерді таңдау ерекшеліктерін көрсетіңіз.

іңіз.

Електі талдау арқылы түйіршікті құрамды анықтау жолдарын көрсетіп, ерекшеліктерін атаңыз.

Түйіршікті құрамды талдаудың микрометриялық, седиментациялық әдістерінің ерекшеліктерін атап, көрсетіңіз.

Бөлшектердің өлшемін тура өлшеу әдісі. Өңделетін полимерлерге және бұйымның қасиетіне дисперстіліктің әсерін түсіндіріңіз.

Үйілу тығыздығы мен меншікті көлем анықтау жолдарын көрсетіп, ерекшеліктерін атаңыз.

Полимерлі материалдардың сусымалдылығын анықтау жолдарын көрсетіп, ерекшеліктерін атаңыз.

Полимерлі материалдардың ылғалдылылықты алдын алу шарттарын атап, мысалдар келтіріңіз.

Шикізат қасиеттерінің және қайта өңдеу үрдіс параметрлерінің шөгуге әсерін көрсетіп, маңыздылығын түсіндіріңіз.

Термотұрақтылықты бағалау әдістерін атап, маңыздылығын түсіндіріңіз.

Өңделетін полимерлерге және бұйым қасиеттеріне термотұрақтылықтың әсерін көрсетіп, бағалаңыз.

Термопласттардың аққыштығын анықтау әдістерін көрсетіңіз.

Полимерлерді идентификациялау, химиялық құрам,  бастапқы сынақ, элементтік талдау, химиялық сынау әдістерінің ерекшеліктерін атап көрсетіңіз.

Полимерлі заттар мен материалдардың элементтік құрамдарын зерттеудегі әдістер мен техникалық құралдарды көрсетіңіз.

іңіз.

Полимерлі материалдарды масс спектрлік талдау әдісінің ерекшелігін түсіндіріңіз.

41

Полимерлі материалдардың сапа көрсеткіштерін бағалауда эммисиялық спектрлік талдау әдісін қолдануды түсіндіріңіз.

Полимерлі материалдарды атомды-адсорбциялық спектрлік талдау әдісінің ерекшеліктерін атаңыз.

Полимерлі материалдарды сапа көрсеткіштерін бағалауда люменесценсиялық және рентген спектрлік талдау әдісін түсіндіріп, талдаңыз.

Сополимерлерді идентификациялау ерекшеліктерін атап көрсетіңіз.

3

 

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Загрузка...

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

+ 30 = 36